Het volk is boos, maar welk volk?

Wat zou dat toch zijn, Het Volk? Zat het gisteravond in de Arena te Amsterdam om, van heinde en ver gekomen ondanks de doorgezette stakingen in het openbaar vervoer, de volkszanger André Hazes massaal te herdenken? Of was het volk aan het staken en actievoeren op de Dam tegen het kabinet? Dat kabinet dat volgens FNV-chef De Waal ,,geen oog heeft voor zijn eigen burgers'', dat ,,de mensen met een uitkering pest'' en dat in de langjarige CNV'er De Geus een minister van Sociale Zaken heeft die `een huichelaar' is. Want duidelijk is die De Waal als het moet. Zelfs zijn vaak iets gereserveerdere CNV-collega Terpstra, die net geen burgemeester van Tilburg is geworden, staat deze keer tamelijk pal achter hem. Zij pikken het niet langer, ze zijn op weg naar een hete herfst. En daarna, wat zou er dan gebeuren? Bijvoorbeeld wanneer de Tweede Kamer op hoofdzaken in meerderheid achter het kabinet blijft staan, zoals te verwachten is en zoals de afgelopen dertig jaar in vergelijkbare gevallen vaker is vertoond? Dan volgt er een koud voorjaar, mag je aannemen. De marges zijn smal en riskant tussen het opwekken en het kanaliseren van ergernis dat zou dan wel weer eens kunnen blijken. Vroegere premiers als, zeg, Den Uyl en Lubbers kunnen er een lied van zingen. Vroegere FNV-chefs die later premier werden, zoals Kok, trouwens ook. Waar is stellig dat het huidige kabinet wat meer zou kunnen doen aan de verklaring van het hoe en waarom van zijn plannen, en van hun onderlinge samenhang. Waar is ook dat premier Balkenende op dat stuk tot nu toe, zachtjes gezegd, geen natuurtalent is gebleken. Maar wie meent dat de boze reacties op het saneringsbeleid van het kabinet te verhelpen zouden zijn met een betere public performance van de premier en wat meer uitleg van zijn ministers, doet zichzelf en de werkelijkheid tekort. Wat niet wegneemt dat elk kabinet eraan moet werken om zijn beleid zo snel en zo breed mogelijk begrepen te krijgen, al was het maar om onnodige terreinwinst te voorkomen van critici die hun kansen op de korte baan zoeken.

Frits Barend, een vriend van Hazes, als ster in de wereld van het infotainment enigszins met hem verwant en een van de sprekers in de Arena, zei gisteren in het tv-programma Twee Vandaag met een lachje dat de herdenkers met hun opkomst de stakingen als het ware hadden `gebroken'. Volksverdriet naast volkswoede, volk tegen volk, groot leed tegen te weinig poen en `asociaal beleid' van een man (Balkenende) die vorig jaar nog 44 Tweede-Kamerzetels haalde. De man die intussen volgens de vox populi, als beluisterd door de florerende bedrijfstak der opiniepeilers, brekebeen van de natie is. Hoewel zijn verkiezingsprogramma en zijn regeerakkoord toch vrij aardige indicaties gaven aangaande de plannen die nu regeringsbeleid zijn. Een raadsel voor sociologisch geschoolden: wie zwaait toch waar, wanneer, waarom, hoe, zijn instant-toverstaf en brengt het volk in beweging, desnoods zelfs in twee verschillende bewegingen tegelijk? Zelfs een liefhebber van referenda, en andere vormen van directere democratie, zou ervan in verwarring kunnen raken.

De Haagse taalgeleerde en columnist Jacques Bral wees er vorige week op, in de Haagse Courant, dat de dood van Hazes niet echt verrassend kwam gelet op zijn manier van leven. Bral schatte de hoeveelheid Heineken die Hazes in zijn leven heeft weggebracht op ,,vijfmaal de Hofvijver'' en wist bovendien te melden dat de volkszanger zonder aansteker door het leven kon omdat hij zijn volgende sigaret altijd met zijn vorige aanstak. Dat was niet aardig van die Bral, en ook niet zo kies, maar als een contrapunt naast de eigensoortige nationale gevoelsexplosies en de rouwhype na het overlijden van Hazes toch redelijk trefzeker. De volkszanger zong wat hij was, wat hij leefde, dat herkenden de liefhebbers en dat raakte hen, zij konden zich daardoor met hem identificeren, hoor je nu vaak. Daarin, in het losmaken van zulke emoties, door te zeggen wat je voelt en vindt, was hij een zingende neef van Pim Fortuyn, hoor je ook wel. Hij gaf anderen zijn stem, is de boodschap. Als beminde vogelaar, met een glas in de ene en een sigaret in de andere hand. Wie goed keek, zag ook de muzikale commercie het glas heffen.

In sportkantines, zeker in voetbalkantines, zit in het weekeinde onder een dunne vernislaag veel doordeweeks leed aan de bar. De sociale-troostfunctie van sportclubs en hun kantines moet niet worden onderschat, de kastelein van het buurtcafé doet dat trouwens allang niet meer. In zulke kantines heerst een zekere angst voor sprekende mensen, althans voor mensen in gesprek. Daar treft men Hazes, als gevierde therapeut die met tekst en geluid domineert, al goed twintig jaar, wekelijks. Oude koning-voetbalachtige deunen hebben tegen hem evenmin kans als eigentijds discokrakers. Na tien minuten meezingen en deinen zijn de meegebrachte sores voor even vervlogen en doet het er ook niet meer toe wie verloren of gewonnen heeft. Wie niet van Hazes en deinen houdt, beseft wrokkig zijn minderheidspositie en is vaak snel thuis. ,,Dag, wat leuk dat je vroeg terug bent'', is daar dan het onverdiende compliment, want ook voor dit onderdeel van de sportagenda geldt dat elk nadeel zijn voordeel heeft.

Even terug naar Balkenende en zijn onvermogen, of misschien zelfs zijn onwil, om zijn plannen en daden zó toe te lichten dat hij op publieke waardering mag rekenen. Een voorbeeld. In het septembernummer van de Internationale Spectator geeft Europa-kenner Jan Werts een bespreking van een boek van de Brit Peter Ludlow (The making of the New Europe). Ludlow schetst hoe bekwaam Balkenende in 2002 heeft geopereerd in de Europese Raad inzake de financiering van de landbouwpolitiek in samenhang met de toekomstige kosten van de uitbreiding van de EU. Van het touwtrekken in de Europese Raad wordt verslag gedaan in de zogeheten Antici-verslagen, die in andere EU-landen toegankelijk zijn maar in Nederland grotendeels geheim blijven of zelfs naar de papierversnipperaar gaan. Wat onder meer betekent dat niemand in Den Haag precies weet wat er op belangrijke Europese toppen gebeurt. Dus weet ook niemand hoe Balkenende in 2002 ,,de Europese Raad naar zijn hand zette'', aldus Werts op grond van de Antici-bevindingen van Ludlow. Niemand, zelfs geen klein deel van het volk. Integendeel, destijds werd Balkenende in Nederland juist bijna alom, ook in deze krant, gekritiseerd omdat hij zich de kaas van het brood zou hebben laten eten.