Het licht is nog lang niet gedoofd

De `onzalige plannen' van minister Brinkhorst om de stroom- en gasnetten van de energiebedrijven af te splitsen zouden de financiële doodsteek worden voor de energiesector. Zo voorspelden de bedrijven. De realiteit is iets genuanceerder.

`Het licht gaat uit.' De waarschuwing van de energiebedrijven – in interviews en paginagrote advertenties in de kranten – klonk ferm en dreigend toen minister Brinkhorst (Economische Zaken) dit voorjaar zijn plannen openbaarde om de energiebedrijven te splitsen in netwerk- en productiebedrijven. Door de eigendom van het stroom- en gasnetwerk los te koppelen van de leveranciers van energie zouden nieuwe aanbieders gelijke toegang tot de netten krijgen. Bestaande energiebedrijven waren fel tegen het plan gekant. Zij voorspelden dat zij zo zouden verzwakken dat zij niet meer zouden kunnen investeren. Met als gevolg een haperende en verpauperende stroomvoorziening.

De realiteit is enigszins anders. Want het licht gaat nog lang niet uit – althans, niets wijst daar op. Ondanks de grote kans dat de plannen van Brinkhorst het komende jaar worden gerealiseerd, zijn de energiebedrijven fors blijven investeren.

Eneco bereikte recentelijk een overeenkomst met Nuon over de afname van stroom uit de Intergencentrale. Deze grote (800 megawatt) gasgestookte centrale in de Rijnmond is nog in aanbouw. Oorspronkelijk was er een tripartite overeenkomst tussen Intergen dat de centrale bouwt, Shell dat het gas levert en Nuon dat de stroom afneemt.

Maar vorig jaar kocht Nuon de Nederlandse Reliant-centrales, waardoor het naar eigen zeggen ,,goed voorzien'' is. Toen Eneco, dat nauwelijks eigen productiecapaciteit heeft en daardoor in hoge mate afhankelijk is van de vrije markt, interesse toonde om het contract over te nemen, waren beide partijen het snel eens. De Nederlandse Mededingingsautoriteit ging ook akkoord, alleen Intergen moet nog toestemmen.

Deze week sloot Eneco een tweede grote overeenkomst. Ditmaal met het Franse Air Liquide over de bouw van een warmtekrachtcentrale van 300 megawatt. De Fransen bouwen de centrale op het terrein van Shell in Pernis. De centrale, die in 2007 operationeel moet zijn, levert warmte aan Shell en elektricteit aan Eneco. De centrales van Intergen en Air Liquide dekken samen 35 procent van Eneco's leveringsbehoefte.

Eneco ziet geen discrepantie tussen de sombere voorspellingen en de feiten. ,,Deze plannen lagen al op de plank'', zegt een woordvoerder. ,,We moeten wel greep krijgen op de stroomproductie, want als je afhankelijk bent van de vrije markt, overleef je op den duur niet.'' Overigens gaat Eneco er nog steeds vanuit dat de splitsing van de energiebedrijven niet doorgaat, ondanks steun voor dit plan in de Tweede Kamer. Op die verwachting baseert Eneco zijn zakelijke beslissingen. ,,We geloven dat het niet doorgaat omdat het een slecht plan is. Slecht voor het bedrijfsleven, slecht voor de consument en slecht voor de energievoorziening.''

De benjamin onder de regionale energiebedrijven is het Zeeuwse Delta. Als de splitsing doorgaat, zou ook Delta een groot deel van zijn waarde verliezen. Het meeste kapitaal van een energiebedrijf zit immers aan infrastructuur in de grond. Dit vormt voor de Zeeuwen vooralsnog geen belemmering om te investeren. Delta maakte vorige week bekend met twee andere bedrijven een principeovereenkomst te hebben bereikt over de bouw van de Sloecentrale in Vlissingen-Oost. Deze centrale, twee gasgestookte turbines met een capaciteit van 820 megawatt, moet in 2008 gaan draaien en kost 415 miljoen euro. Delta doet de investering samen met de Nederlandse dochter van de Duitse energiegigant RWE en het Ierse constructiebedrijf ESB International.

,,Natuurlijk houden we er rekening mee dat de splitsing doorgaat'', zegt de woordvoerder van Delta. ,,Hoe groot de kans is? Ik zou liever niet van kans, maar van een onzalig voornemen willen spreken, maar wij schatten het op fifty-fifty.'' Ook Delta vergroot met de Sloecentrale zijn productiecapaciteit aanzienlijk.

De vraag rijst of het project gevaar loopt wanneer Delta door Brinkhorsts toedoen zijn netten kwijtraakt. ,,Dat niet. We zijn een klein, maar financieel gezond bedrijf.''

Ook Nederlands grootste energiebedrijf, Essent, heeft geïnvesteerd. Het besloot vorige week de 35 jaar oude Amercentrale in Geertruidenberg, die sinds 1996 heeft stilgelegen, uit de mottenballen te halen. De 400 megawatt sterke centrale wordt, na een grondige renovatie, in 2006 weer in gebruik genomen.

Was het allemaal bangmakerij? ,,Een beetje wel'', zegt energiedeskundige B. van Gils van Ernst & Young Consultants. De invloed van het splitsingsbesluit is volgens hem betrekkelijk. ,,Wat Den Haag ook doet, de energiesector blijft aantrekkelijk voor grote investeerders als pensioenfondsen en banken. Het is een zekere investering, en in ruil daarvoor zijn ze bereid een laag rendement te accepteren.''

De komende twintig jaar moet, om alleen al aan de huidige vraag te kunnen blijven voldoen, zo'n dertig procent van de Nederlandse centrales worden vervangen. Vanaf 1 januari 2005 zijn de emissierechten voor kooldoioxide verhandelbaar. Van Gils verwacht dat dit de investeringen in nieuwe, milieuvriendelijker centrales een impuls zal geven. ,,Hoe schoner je produceert, des te meer emissierechten je kan verhandelen. Dat wordt een nieuwe financieringsbron.''

    • Arnoud Veilbrief