Coalitie wil plannen kabinet voor een miljard veranderen

De drie coalitiepartijen CDA, VVD en D66 willen de belastingen volgend jaar met bijna een miljard euro extra verhogen en voor 103 miljoen euro extra bezuinigen. Dit bleek vanmorgen bij het begin van de Algemene Politieke Beschouwingen. Tijdens dit debat reageert de Tweede Kamer op de voorstellen die het kabinet tijdens prinsjesdag heeft gedaan.

Met name ondernemers gaan de lastenverzwaring betalen. Mensen die te laat zijn met belasting betalen, krijgen een hogere boete. Met de extra maatregelen willen de partijen het grijze kenteken voor ondernemers en de ontslagvergoeding voor werklozen behouden. Ook willen zij het onderwijs en de kunstsector ontzien.

Fractievoorzitter Verhagen (CDA) diende vanmorgen mede namens zijn collega's Van Aartsen (VVD) en Dittrich (D66) al in de eerste termijn van beschouwingen een motie in waarin op deze wijzigingen wordt aangedrongen. Het debat vindt plaats zonder premier Balkenende, die met een infectie aan zijn voet in het ziekenhuis ligt. Vice-premier Zalm (Financiën, VVD) vervangt de premier.

De coalitiepartners willen volgend jaar voor 1,1 miljard euro aan wijzigingen doorvoeren, oplopend tot ruim 1,7 miljard in 2007. De dekking van de voorstellen werd lang geheim gehouden, met name omdat er geen overeenstemming was met het ministerie van Financiën.

De coalitiepartijen stellen onder meer voor bij agentschappen en zelfstandige bestuursorganen extra te bezuinigen, te snijden in overheidsvoorlichting en inhuur van externen en de aankoop van natuurgebieden uit te stellen. Ook willen CDA, VVD en D66 de accijns op kerosine voor binnenlandse vluchten verhogen en een heffing in voeren voor milieuonvriendelijke smeermiddelen. De coalitie wil de zelfstandigenaftrek (voor ondernemers die geen bv hebben) minder verhogen dan het kabinet heeft voorgesteld. De drie partijen gaan er vanuit dat het oneigenlijk gebruik van het grijze kenteken al volgend jaar volledig zal kunnen worden aangepakt.

De PvdA heeft het Centraal Planbureau gevraagd de door haar voorgestelde maatregelen ook voor de lange termijn te laten doorrekenen. Uit die berekening blijkt dat vier maatregelen (twee loonkortingen, een arbeidskorting en kinderopvangmaatregelen) ook `structureel' positief uitpakken. Partijleider Bos zei met de doorrekening op voorhand kritiek van coalitiepartijen te willen weerleggen als zou zijn partij slechts voor de korte termijn met goede plannen te kunnen.

Verhagen (CDA) overweegt een plan van bijna de gehele oppositie te steunen om mensen in zware beroepen na 40 dienstjaren met pensioen te laten gaan. Het kabinet reageert morgen.

CDA: vooruitgang

CDA-fractievoorzitter Maxime Verhagen ziet forse vooruitgang sinds het aantreden van het huidige kabinet. Maar de voorzitter van de grootste regeringsfractie meent dat het kabinet ook ,,steken laat vallen'' bij het afschaffen van ,,vertrouwde regelingen'' zoals de VUT- en prepensioenregeling. Het kabinet vergat volgens Verhagen ,,uit te leggen wat voor nieuwe alternatieven daarvoor in de plaats komen''. Verhagen signaleert een paradox waarmee het kabinet te maken heeft. ,,Door de veranderingen die we nu doorvoeren om zekerheid voor de toekomst te bieden, veroorzaken we op de korte termijn meer onzekerheden. Zo ervaren mensen dat althans.''

Verhagen meent dat de overheid mensen duidelijk moet maken dat ze ,,hun eigen lot in handen kunnen nemen''. Hij refereerde hierbij aan ,,een begrip uit onze christen-democratische traditie, namelijk het subsidiariteitsbeginsel''. Daarbij wordt verantwoordelijkheid op het laagst mogelijke niveau gelegd. Volgens Verhagen houdt het CDA onverkort vast aan een pensioenleeftijd van 65 jaar. Hij heeft ,,geen enkele behoefte aan theoretische exercities voor het verhogen van de pensioenleeftijd zoals in de miljoenennota''.

VVD: vertrouwen

Landen als Zweden, Duitsland en de Verenigde Staten hebben volgens VVD-fractievoorzitter Van Aartsen iets wat Nederland ontbeert: ,,Een activerende arbeidsmarkt.'' Van Aartsen meent dat Nederland lijkt bevangen door een vreemde combinatie van overmoed en gebrek aan zelfvertrouwen: ,,Wij kunnen de hele wereld aan, maar tegelijk geloven we niet in onszelf.'' Volgens Van Aartsen is het verlies aan zelfvertrouwen te wijten aan een overheid die het vertrouwen van de burgers dreigt te verspelen. ,,Daar schort het aan. Mijn fractie erkent dat. Er is te veel gedoe: instanties voor jeugdzorg die dramatisch langs elkaar heen werken, onregelmatigheden bij ministeries, de politie die er niet is als je haar nodig hebt de lijst is eindeloos.'' Van Aartsen ziet een sleutelrol voor onderwijs in de samenleving. ,,Zonder goed onderwijs verpietert de jeugd, valt de samenleving uiteen, stokt de economie en loopt het talent weg'', stelt de fractievoorzitter. ,,Wie kan moet meedoen'', zei hij over arbeidsmarktbeleid, ,,maar wie niet kan, hoeft niet.''

D66: geen visie

Fractievoorzitter Boris Dittrich steunt ,,als centrum-linkse partij het kabinetsbeleid op hoofdlijnen''. Hij meent dat het kabinet aankoerst op een samenleving ,,waar jong en oud solidair zijn met elkaar''. Maar volgens Dittrich heeft het kabinet, waarvan zijn partij deel uitmaakt, ,,ook boter op zijn hoofd''. Want het kabinet is er niet in geslaagd een visie te formuleren. ,,Een totaalverhaal ontbrak. Dat zal vanaf nu toch echt anders moeten.'' Volgens de D66'er is het gevolg dat ,,mensen bang en onzeker worden''. Zo slaagt het kabinet er niet in om de bevolking uit te leggen dat niemand verplicht zal worden om tot de leeftijd van 67 jaar door te werken. Ook blijft onderbelicht dat het kabinet in zorg en onderwijs investeert. ,,Terwijl de waarheid is dat er miljarden voor de gezondheidszorg bijkomen en 800 miljoen voor het onderwijs.'' Dittrich benadrukte dat zijn ,,sociaal-liberale partij'' strijdt voor individuele vrijheid en solidariteit. ,,Mensen afhankelijk van de overheid maken, valt niet onder de D66-definitie van het woord solidariteit.''

PvdA: bangmakerij

Volgens PvdA-leider Bos maakt ,,dit kabinet de mensen bang'' en stelt het de economische situatie zwarter voor dan hij is. Zo is volgens Bos de arbeidsparticipatie onder ouderen in Nederland gestegen tot boven het Europees gemiddelde en is het aantal nieuwe WAO'ers aan het dalen. ,,Maar het kabinet haalt de hele zaak weer overhoop'', stelt Bos, ,,en introduceert marktwerking door de WAO-premies met 10 miljard te verhogen.'' De PvdA-fractievoorzitter meent dat het dit kabinet ontbreekt aan visie, leiderschap en eerlijkheid. De PvdA keert zich tegen plannen om een no-claimregeling in de zorg te introduceren, te bezuinigen op onderwijs en jeugdzorg. Bos pleit voor meer woningbouw, nieuwe banen en toegankelijke kinderopvang. Hij meent dat de VVD in het huidige kabinet ,,over de feiten beslist''. ,,En dan mag het CDA er een verhaal bij verzinnen en dat lukt steeds minder.'' Volgens Bos herkennen steeds minder CDA'ers zich in hun eigen partij. ,,En dat houdt voorlopig, denk ik, nog niet op.''

GroenLinks: doof

Femke Halsema, fractievoorzitter van GroenLinks, beoordeelt het tweede kabinet-Balkenende als ,,dogmatisch en harteloos, waarvan de kiezer juist dacht dat in 2003 te hebben weggestemd''. ,,Feitelijk is dit een VVD-kabinet, met een ideologisch toefje CDA.'' Het kabinet verwart volgens haar ,,daadkracht met doofheid''. ,,Doofheid voor de woede van mensen op straat, van maatschappelijke organisaties.'' Halsema meent dat het veelvuldig vragen in de troonrede om vertrouwen van de burger, een signaal is dat het kabinet die burger niet vertrouwt. ,,Wie vraagt om vertrouwen, weet dat hij niet wordt vertrouwd.'' Volgens Halsema zou Nederland meer moeten lijken op Zweden ,,waarin een dynamische en vernieuwende economie met een actieve overheid'' wordt gecombineerd. ,,Dat is de kant die wij opwillen.'' Zij stelt dat het kabinet het poldermodel, de lonen en de sociale zekerheid ziet als problemen, terwijl dat juist de ,,heiligverklaring van de staatsschuld, de permanente belastingverlagingen voor de rijken en de grote bedrijven'' zijn. Halsema vat het kabinetsbeleid samen met `wie mooi wil zijn, moet pijn lijden', maar ze bestrijdt dat ,,wie pijn lijdt, mooi wordt''.

SP: net als Reagan

SP-voorzitter Marijnissen begon zijn bijdrage met een vergelijking met de wederopbouw na de Tweede Wereldoorlog. ,,Met tomeloze inzet, met zelfopoffering, in een sterke onderlinge lotsverbondenheid'', aldus Marijnissen. Dit kabinet ,,ontneemt mensen het vertrouwen in de overheid, in de politiek, in de sociale zekerheid, in onze collectieve voorzieningen, eigenlijk in alles wat na WO II is opgebouwd aan beschaving''. ,,U maakt mensen angstig en onzeker'', zei Marijnissen. Hij verweet het kabinet ,,waarden en normen te gebruiken als dekmantel voor het tegendeel''. Het kabinet laat zich eenzijdig leiden door de VVD, ,,een koers geïnspireerd op wat we in de Verenigde Staten onder Reagan [..] hebben gezien'' met ,,grotere inkomensverschillen'', ,,afbraak van de sociale zekerheid'' en ,,ontmanteling van de publieke sector''. Nederland verdient volgens de SP beter. ,,De medicijnen van het kabinet werken averechts. Ze zijn geprobeerd en ze deugen niet, ze maken het land alleen maar zieker, economisch, sociaal en moreel.''

CU: veel spanning

Fractievoorzitter André Rouvoet van de ChristenUnie steunt weliswaar de visie van het kabinet-Balkenende, maar meent dat dit kabinet er niet in slaagt die visie uit te dragen. ,,Ik mis de bezieling, de compassie, de vastbeslotenheid om Nederland niet alleen economisch sterker, maar ook een stukje mooier te maken.'' Het kabinet creëert volgens de ChristenUnie spanning in de samenleving: ,,Tegenstellingen worden in stand gehouden of zelfs verscherpt en de sociale samenhang wordt aangetast.'' De kern van de kritiek van Rouvoet is dat ,,dat het kabinet wel veel oog heeft voor het veiligstellen van de solidariteit over 20, 30 jaar, maar dat de borging van de solidariteit van vandáág vergeten wordt''. Hij signaleert dat waar vertrouwen de rode draad was in de troonrede, ,,dat vertrouwen ook gewonnen moet worden''. ,,Daarvoor is veel nodig, zeker ook van de kant van de overheid: betrouwbaarheid; vertrouwenwekkend beleid, dat als rechtvaardig wordt ervaren. En, heel belangrijk: vertrouwen win je niet vanuit de loopgraven.''

LPF: minachting

Fractievoorzitter Mat Herben (LPF) constateert dat ,,Nederland in rep en roer is omdat het kabinet lijdt aan doofheid''. Het kabinet ,,wentelt de noodzakelijke bezuinigingen af op de gewone man'' en zet ,,het mes in de verzorgingsstaat''. ,,Nederland heeft behoefte aan een daadkrachtig politiek leiderschap; een leider die voor eenheid zorgt in plaats van verdeeldheid, oog heeft voor de werkelijke problemen in deze samenleving en oprecht luistert naar en rekening houdt met de wensen van zijn onderdanen'', zei Herben. Daar ontbreekt het dit kabinet allemaal aan, vindt hij. Dit kabinet lijdt volgens Herben aan ,,soevereine minachting'' ten opzichte van de mensen in de samenleving.

De LPF wil niet dat er bezuinigd wordt op onderwijs. Ook ,,AOW'ers zonder pensioen, chronisch zieken en gehandicapten'' moeten volgens fractieleider Herben buiten de bezuinigingen blijven. Herben haalde in de Kamer de woorden van Pim Fortuyn aan toen hij pleitte voor ,,de menselijke maat''. Herben zei dat het kabinetsbeleid op weinig steun kan rekenen bij de bevolking. ,,Niet voor niets heeft de gehele oppositie zich verenigd in het verzet'', aldus de LPF-partijleider.

SGP: solidariteit

De fractievoorzitter van de SGP in de Tweede Kamer, Bas van der Vlies, vindt dat het conflict tussen het kabinet en de sociale partners ,,aan de onderhandelingstafel moet worden opgelost en niet door acties op straat''.

Van der Vlies meent dat het duurzame evenwicht is vervaagd ,,tussen de eigen verantwoordelijkheid en werkelijke solidariteit''. ,,Solidariteit tussen generaties, tussen rijk en arm, gezond en ziek; naast een hernieuwd accent op eigen verantwoordelijkheid.'' Dat laatste is volgens de fractievoorzitter zoek ,,door het in de laatste decennia sterk opgerukte individualisme''.

Wat de gezondheidszorg betreft voert het kabinet ,,op dat eerst maar eens gewerkt moet worden aan doelmatigheid, minder bureaucratie en meer kwaliteit. Alsof het alleen een managementprobleem is''.

Van der Vlies zegt niet te begrijpen dat het kabinet nog altijd wat ,,heilige koeien'' laat. ,,Ik noem de al eens eerder overwogen belastingheffing op pleziervaartuigen.''