Bakservice voor beginnende keramisten

Ze woont in een rijtjeshuis in Voorburg. Ingrid ten Velde (44) ging 10 jaar geleden een keramiekopleiding volgen; nu is ze wekelijks te vinden op werkplaats Keramiek van het Koorenhuis in Den Haag, centrum voor kunst en cultuur: ,,Ik ben veel met keramiek bezig. Van origine ben ik moleculair wetenschapper. Ik richt me nu vooral op glazuren, doe er ook onderzoek naar. Mijn eerste spullen, boetseerspatels en klei, kocht ik bij Keramikos in Haarlem.''

In de huiskamer staat veel keramiek, waaronder twee Raku-eenden, op de overloop plastic kratten met flesvormen, waarmee ze voor het eerst heeft geëxposeerd, in een voorkamertje een kleiwals met draaiwiel om plakken klei te persen en een grote tafel, waar ze aan werkt: ,,Ik koop veel tweedehands; de kleiwals was 900 gulden, de oven 250 gulden, daar heb ik extra elementen laten inbouwen, zodat ik tot 1.280 graden kan stoken. Een nieuwe ovencomputer kostte 700 euro.''

De oven staat in het schuurtje (een voorlader), naast een spuitcabine met compressor voor het glazuren (500 euro). Langs de wand een werkblad met weegschaal (een analytische bovenweger) en planken vol potten met grondstoffen voor glazuren en pigmenten (deels in Johma saladebakjes): ,,Het is nu allemaal echt klaar. We hebben krachtstroom en water vanuit huis doorgetrokken en in die twee plastic bakken onder de wasbak bezinken klei- en glazuurresten voor het water terugloopt in het riool.''

We lopen via de achtertuin, met keramische bloemen, bestaande uit schalen waarin vogels baden, naar een binnenterrein. Voor de Japanse Raku glazuurtechniek staan buiten twee zwart geblakerde vuilnisemmers, waarin roodgloeiend keramiek na het bakken door opvlammend zaagsel een craqueléstructuur krijgt, en in de garagebox twee gasovens (gemaakt van oliedrum en groot verfblik). Ze toont foto's: de oven op stenen op het binnenterrein, met een gasbrander gericht op de open onderkant, in het deksel een gat. Ze vertelt: ,,Sinds ik begon heb ik, zonder cursusgeld, bijna 5.000 euro uitgegeven.''

Het Keramisch Centrum Nederland is gevestigd bij een industrieterrein in Haarlem. Op de benedenverdieping is de verkoopruimte van Keramikos. Op de bovenverdieping geeft Gilde Keramiek workshops en cursussen. Medewerkster Aty Boonstra: ,,Ik schat dat in Nederland 50.000 keramisten zijn. De meeste beginnen met een cursus.' Ze pakt een folder: ,,De Volksuniversiteit vraagt hier 285 euro voor 20 lessen van een dagdeel, een commerciële instelling 25 euro.''

In de verkoopruimte staan langs wanden op pallets in plastic verpakte kleibroden (55 soorten) van tien kilo. Boonstra: ,,Daar kun je aardig wat mee maken. Ze kosten gemiddeld 6,50 euro. Voor boetseren gebruik je grove chamotteklei, voor draaien fijne. Vooral voor beginners hebben we een bakservice – een oven vol kost 15 tot 20 euro of 2,50 euro per kilo. Aardewerk stook je tot 1.100 graden, steengoed en porselein boven 1.200 graden.''

We lopen langs stellingen vol zakjes en potjes pigmenten: kobaltblauw, oud rosé zijdemat, winterpeer glans. Deze kunnen door (transparant) glazuur of engobe worden gemengd, dat je maakt met bijvoorbeeld krijt, kaolien, kwarts en veldspaat. Boonstra: ,,Glazuur of engobe – een dun laagje klei – breng je na de eerste keer bakken aan met spuit, kwast of dompelmethode. Een potje glazuur kost vijf euro, een flesje onderglazuur drie tot vijf euro.''

Aan de muur hangen staalkaarten met stukjes klei, waarbij is aangegeven welke kleur het na het bakken krijgt (kleisoort KW395 bij 950 graden rosé, bij 1.250 graden lederkleurig) en stalen met de kleuren van glazuren en pigmenten na het bakken. Boonstra loopt naar ketelvormige ovens op poten; binnenin een tien centimeter dikke laag isolerende keramische steen, met in uitsparingen verwarmingsspiralen: ,,Deze bovenladers fabriceren we hier. Een 50 literoven met temperatuurregelaar en stapelmateriaal kost 1.500 euro, een 200 literoven op krachtstroom 3.000 euro. Je hebt een goed geventileerde ruimte nodig, er komen dampen en warmte vrij.''

Naast de ovens staan draaischijven (gemiddeld 1.100 euro) en in rekken witte gipsmallen voor borden, bekers en schalen, om met gietklei series te maken (mal voor een schaal: van 11 tot 44 euro).

Daarnaast zijn er stofmaskers te koop (2,45 tot 50 euro), schorten, werkhandschoenen, glazuurspuiten (2,45 tot 250 euro), krompassers, mirettes (handvatten met open metalen ringetjes om klei uit te hollen; 7,50 euro) en triangels (porseleinen driepootjes om keramiek op te plaatsen in de oven). Boonstra: ,,Een set spatels, mirettes, een naald, sponsjes en lomers kost zo'n 40 euro. Voor het draaien kost zo'n setje 15 euro. Aan een basisuitrusting en een kleine oven ben je 2.000 euro kwijt; met een draaischijf, spuitcabine en glazuurspuit erbij is het 6.000 euro.''