Eurocommissarissen aan de tand gevoeld

Het Europees Parlement is vandaag begonnen aan de hoorzittingen waarin de kandidaten voor de nieuwe Europese Commissie aan de tand worden gevoeld.

De hoorzittingen, al weken is de Brusselse Europese politieke inner circle er vol van. Het is een van de hoogtepunten voor het Europees Parlement. Eindelijk lijkt er – net als in zo veel nationale parlementen – sprake van een rechtstreeks duel tussen gekozenen en bestuurders. Drie uur lang mogen de Europese volksvertegenwoordigers een kandidaat-commissaris doorzagen over van alles en nog wat, om vervolgens de balans op te maken: geschikt dan wel ongeschikt.

Hoewel, dat laatste oordeel heeft wel de nodige voeten in de aarde. Mocht het parlement onoverkomelijke bezwaren tegen een kandidaat hebben, dan kan het alleen de voltallige Europese Commissie naar huis sturen. Een kandidaat moet tijdens de hoorzitting wel een dramatisch slechte beurt maken, voor het parlement zo'n drastische stap zet. Maar een kandidaat kan bij een gebleken massale weerstand uit het Parlement natuurlijk ook zelf conclusies trekken. Dat is eerder dit jaar gebeurd bij een uit Cyprus voorgedragen lid voor de Europese Rekenkamer.

De europarlementariërs kunnen het kandidaat-commissarissen de komende twee weken flink lastig maken. En de ondervraagden weten op hun beurt dat een `slechte' hoorzitting direct al forse politieke schade betekent. Vandaar dat er op de diverse tijdelijke kantoren van de genomineerde commissarissen overuren zijn gemaakt om op alle mogelijke lastige vragen te zijn voorbereid.

De ambtenaren van de Europese Commissie hebben voor al hun toekomstige bazen vuistdikke dossiers aangelegd. Materiaal dat vervolgens een plek in de hoofden van de kandidaat-commissarissen moet krijgen. Want eenmaal oog in oog met de parlementariërs zullen zij het aan hun eenzame tafel geheel zelf moeten doen.

Trouwens, waar dient een commissie-kandidaat die wordt ondervraagd door het Europees Parlement te zitten? Niet op de gebruikelijke stoel voor de commissaris, op het podium naast de voorzitter van de vergadering. De ondervraagde is immers nog geen commissaris. Dus is een bescheidener plaats gewenst. Zo besliste althans het in juni nieuw gekozen Europees Parlement, dat geen gelegenheid voorbij laat gaan zelfverzekerdheid uit te stralen.

De afgelopen weken is koortsachtig naar een oplossing gezocht. Eind vorige week was men er eindelijk uit. De Tsjech Vladimír Špidla, die vanmiddag de reeks hoorzittingen zou openen, komt voor in de zaal aan een aparte tafel te zitten. Na hem nemen tot en met 8 oktober nog 23 andere kandidaten aan deze `verhoortafel' plaats.

Nu al is duidelijk dat een aantal verhoren eruit zal springen. Daarbij zal de ondervraging van de door Nederland voorgedragen commissaris Neelie Kroes, gepland voor morgenmiddag, één van de spannendste zijn.

[Vervolg EUROPARLEMENT: pagina 13]

EUROPARLEMENT

De onvoorspelbare dynamiek van een kruisverhoor

[vervog van pagina 1]

Op voorhand heeft een aantal parlementariërs al laten weten de VVD-politica Neelie Kroes, die na haar ministerschap de afgelopen vijftien jaar volop in het bedrijfsleven actief was, ongeschikt te vinden voor de portefeuille Mededinging. Kroes, die dit weekeinde de veruit langste `declaration of financial interests' van alle kandidaten presenteerde, heeft in zó veel bedrijven commissariaten dan wel bestuursfuncties bekleed, dat zij in haar nieuwe functie constant tegen het verwijt van belangenverstrengeling zal oplopen, zeggen vooral volksvertegenwoordigers van de linkerzijde.

,,Neelie Kroes is de gevangene van haar netwerk'', oordeelde de Nederlandse europarlementariër Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) reeds twee weken geleden. Dat Kroes heeft besloten alle banden met haar commerciële verleden door te snijden en niet zal optreden in zaken waar zij als bestuurder of commissaris zelf verantwoordelijkheid voor droeg, is onvoldoende voor haar. Want als Kroes als mededingingscommissaris een uitspraak doet over een concurrent zou dat door die concurrent ook als belangenverstrengeling kunnen worden beschouwd, aldus Buitenweg. Het is een opvatting die eveneens vertolkt wordt door de Franse voorzitter van de commissie voor Economische en Monetaire zaken van het Parlement, de sociaal-democrate Française Pervenche Berès.

Anderen in het parlement, onder wie ook Nederlandse sociaal-democraten, plaatsen daarentegen vraagtekens bij de motieven van Berès. Het is algemeen bekend dat Frankrijk zelf graag de portefeuille Mededinging had gekregen om al te liberale tendensen af te kunnen stoppen. De Duitse industrie zou zich om dezelfde reden roeren. ,,Het is interessant te zien dat het oordeel over Kroes veel meer langs nationale dan langs partijpolitieke lijnen verloopt'', merkt een betrokkene uit liberale hoek op.

De discussie rond Kroes wordt binnen de Europese Commissie als zeer fundamenteel beschouwd. Aanstaand commissievoorzitter José Manuel Barroso vond Kroes bij uitstek geschikt voor de post Mededinging, juist wegens haar ervaring in het bedrijfsleven. Hij wil af van het imago van een bestuur van de Europese Unie dat alleen maar bestaat uit bureaucraten uit de collectieve sector die geen enkele voeling hebben met andere sectoren in de samenleving.

Binnen de Commissie denkt men, gesteund door een advies van de juridische dienst, dat voldoende veiligheidskleppen zijn ingebouwd om het verwijt van belangenverstrengeling te kunnen weerspreken. Een simulatie heeft geleerd dat wanneer Kroes onder dezelfde omstandigheden de afgelopen vijf jaar commissaris Mededinging was geweest, zij slechts in een beperkt aantal gevallen de zaak had moeten overdragen. Maar de vraag is of de parlementariërs met deze geruststelling genoegen zullen nemen.

Een andere kandidaat-commissaris die een stevig verhoor staat te wachten is de Deense Mariann Fisher Boel, voorgedragen voor de post Landbouw. Ook hier zal het gesprek zich concentreren op haar zakelijke belangen, in dit geval die van haar man die omstreden gebruik zou hebben gemaakt van EU-subsidies voor zijn boerderij.

Meer dan gewone belangstelling zal er ook zijn voor het verhoor van de Letse Ingrida Udre, wie de post Belastingen en Douanezaken is toegedacht. Haar `Greens and Farmers Union' wordt in Letland beschuldigd van het aannemen van illegale donaties. Een deel van de onrechtmatigheden zou zich hebben voorgedaan toen Udre partijvoorzitter was.

Een meer politiek-inhoudelijke confrontatie staat de Italiaan Rocco Buttiglione op dinsdag 5 oktober te wachten. Hij is voorgedragen voor de post Justitie en Binnenlandse Zaken. Vooruitlopend op zijn officiële indiensttreding heeft hij ferme uitspraken gedaan over het indammen van de stroom migranten naar Europa. Zo wil de huidige minister voor Europese Zaken in Italië in Noord-Afrika speciale opvangkampen voor vluchtelingen inrichten. Parlementariërs van links en uit de liberale fractie willen hem tijdens zijn hoorzitting tot een gematigder toon proberen te dwingen.

Ondanks alle gedegen voorbereiding kunnen zich de komende weken tijdens de verhoren nog altijd verrassingen voordoen. Toen vijf jaar geleden de conservatieve Spaanse kandidaat-commissaris Loyola de Palacio volgens haar partijgenoten in het parlement iets te hard door de sociaal-democraten werd ondervraagd over haar verantwoordelijkheid bij een subsidiefraude in de vlassector, sloegen haar geestverwanten enkele dagen later keihard terug door de Belgische sociaal-democratische kandidaat-commissaris Philippe Busquin aan een kruisverhoor te onderwerpen over diens betrokkenheid bij de affaire rond de aankoop van Italiaanse Agusta-helikopters.

Het is een typisch voorbeeld van de onvoorspelbare dynamiek die het politieke bedrijf plotseling kan krijgen. Maar voor de kandidaat-leden van de Europese Commissie die allemaal een politieke achtergrond hebben hoeft dát nu juist geen verrassing te zijn.

    • Mark Kranenburg