De Kamervoorzitter voelt zich een schoolmeester en hamert een demonstratie af en VVD'ers zijn intellectuelen

,,Ja, nu u het zegt'', verzucht Tweede-Kamervoorzitter Frans Weisglas, ,,ik voel me inderdaad net de schoolmeester van Nederland.'' De parlementsvoorzitter vindt dat vervelend, maar roept het over zichzelf af. Want hij meent overal waar hij maar kijkt kikkers uit de grondwettelijke kruiwagen te zien springen. Kort geleden wond hij zich op over ,,lekkende bewindslieden'' die al weken voordat de koningin op prinsjesdag de keel schraapte om de troonrede voor te lezen, actief de media zochten om iedereen te vertellen wat hun bijdrage aan die koninklijke toespraak zou zijn. Daarna lekte voor het eerst in de geschiedenis de complete miljoenennota uit, een kleine week voor prinsjesdag. Als een loodgieter die steeds te laat komt, probeerde Weisglas de lekkers tot de orde te roepen. Maar de koningin had haar troonrede koud voorgelezen of ook Weisglas' `eigen' mensen, Tweede-Kamerleden, lekten over hoe Beatrix haar eigen presteren in de Ridderzaal had gerecenseerd.

Elke keer vond schoolmeester Weisglas het nodig met zijn aanwijsstok op het schoolbord te slaan om iedereen bij de les te houden. En op dat bord staat: Grondwet. ,,Want die lekken die gaan over niet zomaar iets'', doceert de Kamervoorzitter, ,,ze gaan over procedures die in de Grondwet staan.'' Neem de miljoenennota. ,,Die wordt aangeboden aan het parlement op de derde dinsdag van september, niet aan de media. Het gaat om staatsrechterlijke verhoudingen.'' Uiteindelijk is het de voorzitter te doen om het aanzien van het parlement en met al dat lekken loopt die reputatie schade op. ,,Dat gebeurt ook als Kamerleden lekken uit gesprekken met de koningin.''

Het gaat Weisglas niet om wat er uit die gesprekken komt, maar om het gevecht tegen wat hij noemt, de `alles moet kunnen en doe niet zo moeilijk-cultuur'. ,,Zeg maar: de `Barend en Van Dorp-cultuur' – dat makkelijke, dat opstoken om het opstoken.'' En al dat lekken is daar een uiting van, vindt Weisglas. ,,In die cultuur kan een democratie op een gegeven moment niet meer functioneren.''

Maar politici praten graag met het journaille, al was het maar voor de persoonlijk profilering. Dat praten gebeurt nu zo luidruchtig dat Weisglas er bijna niet bovenuit kan komen. Althans, het wekelijkse vragenuurtje is zo'n herrie geworden, doordat Tweede-Kamerleden achter de vergaderzaal met journalisten staan te praten, dat de voorzitter heeft besloten de parlementaire pers de toegang tot die halfronde, glazen wandelgang tijdens het vragenuur te weigeren. ,,Ja, ik kan moeilijk Kamerleden wegsturen'', zegt Weisglas. Het wekelijkse uur waarin het kabinet mondelinge vragen op zich krijgt afgevuurd die zijn geïnspireerd op de verse actualiteit, wordt live op tv uitgezonden en wekelijks krijgt Weisglas klachten van kijkers dat ze er wéér niks van hebben verstaan. ,,Dat schaadt ons aanzien dus ook.''

Kamerlid Atsma (CDA) ziet niets in het verbod om een ,,unieke parlementaire traditie'' te doorbreken en gaat morgen voorzitter Weisglas in het vragenuurtje bevragen. Dat is voor het eerst, want dat voorrecht is tot nu toe voorbehouden aan bewindslieden.

Atsma vindt de parlementaire persvereniging aan zijn zijde. ,,We gaan niet roepen `persbreidel!','' zegt voorzitter Rutger van Santen. ,,Maar dit stiekeme, tijdens het zomerreces genomen besluit belemmert ons in ons werk.'' Want doordat er na het vragenuur stemmingen zijn waarbij de aanwezigheid van Kamerleden verplicht is, is het vragenuur het enige moment in de week dat bijna elk Tweede-Kamerlid aanspreekbaar is. Bovendien lopen er dan veel bewindslieden vrij rond.

,,Relax!'', zegt Kamerlid Boris van der Ham (D66) tot alle parlementaire journalisten. ,,Doe effe normaal, dit is maar een experiment.'' Van der Ham zit in het presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer, dat de beslissing nam. Overigens vinden volgens Van der Ham de meeste Kamerfracties dat dat vragenuurtje niet werkt. Niet omdat het zo lawaaiig is, maar omdat kabinetsleden die een vraag krijgen niet trillend als een blad in de Kamer verschijnen. Ze schmieren zich lachend of gapend door dit uur van de week. ,,Ik heb nu echt het gevoel dat de vakantie voorbij is'', zei justitieminister Donner bij het derde vragenuurtje na het zomerreces, ,,nu ik hier weer mag staan.''

Weisglas' voormalige partijgenoot Geert Wilders ontpopt zich deze week ook als een liberale denker. Donderdag verschijnt (bij Veen Magazines) het boek `Ode aan de vrijheid: de liberale traditie', waaraan de uit de VVD getreden Wilders een opstel over Alexis de Tocqueville (1805-1859) heeft bijgedragen.

Hij heeft het stuk duidelijk geschreven toen hij nog Kamerlid voor de VVD was, want het boek is een initiatief van de VVD-fractie, en bedoeld als bijdrage aan de thans in de VVD woedende beginseldiscussie, aan de vooravond van de vaststelling van een nieuw `Liberaal Manifest' voor de partij. VVD-voorzitter Jan van Zanen voorspelt in zijn voorwoord ,,een vrolijke en dus ongetwijfeld inpirerende uitwisseling van opvattingen'' onder de liberalen, die hem geenszins schrik aanjaagt: ,,Turbulentie is nodig en goed''.

In de meeste bijdragen is nauwelijks van turbulentie sprake. Wel blijkt de veelgehoorde klacht dat Nederlandse Kamerleden zo weinig intellectuele diepgang aan de dag leggen wat de VVD-fractie betreft op een misverstand te berusten. Zo schuilde er – zo blijkt uit de bundel – in het inmiddels (vrijwillig) vertrokken Kamerlid Frank de Grave al die jaren onopgemerkt een kenner van leven van werk van Hugo de Groot. Fractievoorzitter Jozias van Aartsen draagt een behoedzaam opstel over Johan Rudolf Thorbecke bij, waarin hij oppert dat Thorbeckes romantische inslag het goed zou doen in de hedendaagse media.

Maar de klaroenstoot in de bundel komt toch van Wilders, die De Tocqueville niet zozeer roemt om diens studieën over de democratie, maar vooral als socialistenvreter. Dat brengt de auteur tot de uitspraak: ,,De VVD heeft zeker potentie de grootste partij van Nederland te worden. Linkse neuzelaars moeten dan wel het onderspit delven en naar `de rooien' overstappen.'' Ware Wilders vorige maand al niet uit de VVD vertrokken, dan had deze besmuikte aanval op Van Aartsen in `Ode aan de Vrijheid' daar misschien alsnog voor gezorgd, lijkt het.

De komende week staan in het teken van de Algemene Politieke Beschouwingen. Verder bespreekt de Tweede Kamer de tijdelijke referendumwet en het onderzoek over het extra geld dat de laatste tien jaar naar de zorg is gegaan.

    • Raymond van den Boogaard
    • Robert Giebels