`De Indiase cinema is escapistisch van aard'

Eenenzestig jaar is hij, de Indiase filmster Amitabh Bachchan. Vroeger was hij een actieheld, nu speelt hij gepensioneerde artsen of ,,iemands grootvader''. Maar hij filmt nog elke dag. Dit weekend was hij in Amsterdam.

In India wordt hij vereerd als een godheid. Generaties groeiden op met de rijzige gestalte en de welluidende bariton van Amitabh Bachchan, de held in tientallen actiefilms. In heel India baden mensen voor hem, toen hij ruim twintig jaar geleden na een (echt) ongeval op het randje van de dood balanceerde. In India kan hij nog altijd geen stap doen zonder door fans te worden lastig gevallen. Een van zijn fans in Singapore vernoemde onlangs zelfs een orchidee naar hem, de Dendrobium Amitabh Bachchan.

Maar in Nederland kan Bachchan, nu 61 en getooid met een gedistingeerd wit baardje, betrekkelijk ongestoord over straat lopen. Alleen binnen de Hindoestaanse gemeenschap geniet hij een zelfde hemelse status als in eigen land. De grote filmheld voelde zich echter niet te goed om dit weekend een betrekkelijk bescheiden filmfestival in het Amsterdamse Tropentheater luister bij te zetten met zijn komst.

Met lange tanden etend van een weinig gekruide Nederlandse lunch, vertelt de grand old man van de Indiase cinema dat de grote heldenrollen van vroeger niet meer voor hem zijn weggelegd. ,,Op mijn leeftijd ben ik aangewezen op rollen die passen bij mijn leeftijd. Een student kan ik niet langer spelen. Ik kom in aanmerking voor de rol van een gepensioneerd arts, een generaal in het leger of iemands grootvader'', zegt Bachchan, die is gestoken in een strak donker westers pak met een lila das.

Het vervult hem niet met bitterheid. ,,Sommige collega's kiezen er voor op hun hoogtepunt te stoppen. Ze vinden het moeilijk te aanvaarden dat andere, jongere acteurs populairder worden dan zijzelf. De dingen zijn niet meer zoals in het verleden. Ik heb daar geen moeite mee. Zo is het leven.'' Af en toe moet Bachchan even zijn ogen betten in verband met een ooginfectie.

Met ijzeren discipline blijft Bachchan in zijn woonplaats Bombay elke werkdag van 's ochtends vroeg tot 's avonds laat films maken. Deels ook, zo erkent hij ruiterlijk, omdat hij het geld nodig heeft om oude schulden af te lossen na enkele weinig geslaagde excursies in het zakenleven. Er staan liefst tien films op stapel met hem in een prominente rol.

Veel regisseurs scheppen maar al te graag een geheel op Bachchan toegesneden rol in hun films. Door de waardigheid waarmee hij rollen van oudere mannen vervult, zoals in de nieuwe film Dev, heeft hij filmmakers en publiek bewezen dat er ook na de heroïsche superman-fase nog leven is voor getalenteerde acteurs.

Op dezelfde wijze zette Amitabh Bachchan dertig jaar eerder een trend met het type van de angry young man in zijn film Zanjeer (Ketenen). In de rol van de dynamische jonge inspecteur Vijay vormde hij een bron van inspiratie voor jongeren, voor wie het stagnerende India op dat moment weinig te bieden had. Na die doorbraak volgde een lange reeks rollen als een Indiase superman.

Beter dan wie ook kent Amitabh Bachchan de Indiase filmwereld. ,,De Indiase cinema is escapistisch van aard'', aldus Bachchan. ,,Ze is er om de massa's te amuseren. Daar hebben we nooit geheimzinnig over gedaan. Er is ook niets verkeerds aan zulke films. Het neemt de mensen mee naar een fantasie-wereld, waar ze kunnen wegdromen. Ze willen even niet met de harde realiteit van alledag worden geconfronteerd.''

De Indiase filmwereld wordt vaak met Hollywood vergeleken. Inmiddels isBollywood (films uit Bombay) een begrip geworden. Tot ergernis van Bachchan, die die term bij voorkeur vermijdt en vindt dat de Indiërs uit de bronnen van hun eigen cultuur moeten putten. ,,Wij kunnen en moeten geen imitatie worden van Hollywood. Veel mensen zeggen dat we onze films op een andere wijze moeten maken, maar ik vind juist dat we het op eigen manier moeten blijven doen.''

Intussen is Amitabh Bachchan, zoon van een vermaard dichter, niet blind voor de gebreken van de huidige Indiase films, die steeds sneller en gewelddadiger worden. ,,Je merkt dat deze generatie niet zoveel literatuur meer leest. Het geschreven woord verliest snel terrein. Dat is een groot verlies. Het is trouwens een wereldwijd verschijnsel dat de oppervlakkigheid toeneemt. Ook in India waren de films in de oude tijd subtieler en rustiger.''

Zijn heldenstatus onder de Indiërs heeft hem naar eigen zeggen nooit bezwaard, zoals hij eigenlijk alles wat hem in zijn bewogen leven overkwam, met een zekere gelatenheid heeft aanvaard. ,,Ik ben tevreden met alles wat mijn kant is opgekomen. Ik heb nergens spijt van.''

    • Floris van Straaten