Aanklacht tegen rot bij politie Ivoorkust

De Ivoriaanse politie liegt, bedriegt en perst burgers af. Niets nieuws, weet iedereen in Ivoorkust. Maar een Ivoriaanse krant zette het op haar voorpagina. Nooit eerder is dat zo onomwonden gedaan.

Alleen als je goed kijkt, kun je zien dat hij een pistool achter zijn broekriem draagt. Christian is rechercheur, maar onderscheidt zich in niets van de vrije jongens en bandieten die avond na avond in de luidruchtigste uitgaansbuurt van Abidjan rondhangen. Hij drinkt net zo hard, danst net zo veel en wankelt 's nachts even dronken naar het gratis onderkomen in de ommuurde kazerne waar hij als agent recht op heeft.

Overdag gaat hij soms naar het bureau. Dan is hij verderop te vinden, in het café met zijn politiematen. Als je hem kent, stelt hij een proces-verbaal voor je op. Moet je wel duidelijk zeggen wat je erin wilt hebben. Ik maak criminelen af, zegt Christian graag. Maar de laatste keer dat hij schoot, was in zijn eigen voet, toen hij beneveld van de trap viel.

Christian blijkt geen uitzondering. ,,Het is aanstootgevend! Het is een schandaal!'', stond begin deze maand in rode letters op de voorpagina van de enige werkelijk gezaghebbende krant van Ivoorkust, de voormalige regeringskrant Fraternité-Matin. In een serie artikelen over 's lands veiligheid werd de politie tegen het licht gehouden. De conclusie was niet mis. Natuurlijk wist iedereen in Ivoorkust het allang. Maar nooit werd het zo onomwonden gezegd. De politie liegt, bedriegt en perst burgers af. De politie is te lui om zelfs maar schietoefeningen te doen. De politie vormt een bedreiging voor de bevolking die ze geacht wordt te beschermen.

In Ivoorkust is het een bijzondere gebeurtenis als iemand publiekelijk de aanval opent op de ordediensten. Corruptie wordt vrijwel nooit zonder politieke bijbedoelingen aan de kaak gesteld. Het respect voor hiërarchie blijft groot, ook als de hoger geplaatste zich onfatsoenlijk gedraagt. Zo klaagt iedereen over de wegversperringen die op de meest bizarre plekken worden opgeworpen, soms op nog geen tweehonderd meter afstand van elkaar, of dwars over een doorgaande weg waar auto's met honderd kilometer per uur overheen razen. Iedereen weet ook dat de `controles op rij- en identiteitsbewijs' geen echte controles zijn, maar een middel om geld af te persen. Maar de blokkades zijn zo'n onderdeel van het dagelijks leven geworden dat niemand in opstand komt. De ordediensten zijn nou eenmaal gewapend. Zij hebben de macht.

De serie krantenartikelen leest als een felle aanklacht tegen de rot die zich meester heeft gemaakt van het politiekorps. Die werd begin jaren negentig ingezet, toen de inmiddels overleden president Houphouët-Boigny de bevolking vroeg geld in te zamelen voor de ordediensten, zodat ze betaald konden worden. Geldgebrek, gebrek aan discipline en straffeloosheid zijn de belangrijkste oorzaken van de bandeloze corruptie.

Volgens een leerling-agent begint het al op de politieschool. Zo'n machtige baan voor het leven wil iedereen wel, dus voor toelating moet onderhands betaald worden. Maar ook voor eten en onderdak, zelfs voor wie niet intern verblijft. Een matras, sportkleding, boeken. Het resultaat: veel leerlingen raken zo verbitterd dat ze zo snel mogelijk van school af willen om dat geld weer terug te verdienen. Via afpersing, natuurlijk, of door middel van hun wapen.

De getuigenis van een anonieme officier bevestigt wat de volksmond zegt. De politie werkt criminaliteit in de hand. Inbrekers en overvallers hebben vrij spel zolang ze een deel van hun buit aan de politie afstaan. Het is niet ongebruikelijk dat officieren hun wapen aan een crimineel verhuren. Klopt allemaal, zegt de anonymus in Fraternité-Matin.

De veiligheid van de bevolking is werkelijk wel de laatste zorg van het Ivoriaanse politiekorps. Als een maffiabaas maakt iedere agent een inventaris van de activiteiten in zijn wijk die zich voor chantage lenen, van de horeca tot illegale taxi's. Hoe meer criminaliteit, hoe dikker zijn maandinkomen. De meeste politierapporten worden uit de duim gezogen, zegt de officier. Degene die voor de rechter komen, zijn degenen die niet kunnen of willen betalen.

Maar op wie moet de burger in nood dan een appèl doen? ,,Reken niet op de politie'', zegt de officier. ,,U kunt beter in God geloven.''

President Laurent Gbagbo staat huiverig tegenover het aanpakken van de ordediensten. Hij is met hun steun aan de macht gekomen en heeft hun steun nodig om aan de macht te blijven.

Toch hopen veel Ivorianen dat de aanklacht in de krant een vervolg zal krijgen. In augustus feliciteerde de minister van Binnenlandse Veiligheid de ordediensten nog met hun inzet en ijver, want ,,dankzij de politie durft de bevolking `s avonds laat weer uit te gaan''. Het tegendeel is waar. Vrouwen zijn een geliefd doelwit van agenten, die hen urenlang kunnen vasthouden als dwangmiddel tot seks.

Vorige week, kort na publicatie van de getuigenissen, reageerde de ministerraad met de aankondiging dat het ministerie van Binnenlandse Veiligheid de alomtegenwoordige afpersing door ordediensten gaat bestrijden. Hoe, dat vermeldde de verklaring niet. Sommige mensen hebben nu hun hoop gevestigd op de burgerpolitie van de vredesmacht van de Verenigde Naties, die eerder dit jaar beloofd heeft de ordediensten te `trainen', VN-taal voor heropvoeden.

    • Pauline Bax