Zwaar lijden

Michail Botwinnik zei vaak dat iedere match om het wereldkampioenschap hem een jaar van zijn leven kostte. Hij speelde er zeven en werd toch nog 83 jaar oud, maar hij gold dan ook als een man van staal.

Als je Jevgenij Barejev mag geloven, wat misschien niet verstandig is omdat hij lang niet alles wat hij zegt serieus meent, is het ook erg zwaar om secondant te zijn bij een match om het wereldkampioenschap. Hij hielp Vladimir Kramnik in 2000, toen die Kasparov versloeg. Een paar maanden later zei hij in een interview dat hij het voor het geld had gedaan en dat het een zwaar lijden was geweest. Hij had alle mogelijkheden voor zwart in de tegennatuurlijke Berlijnse Verdediging moeten zoeken en hij had er niet van kunnen slapen. Nog maanden na de match was hij geestelijk en lichamelijk uitgeput geweest.

Er was geen sprake van dat hij het nog eens zou doen: ,,Als ik sterf van de honger, dan zal ik Vladimir vragen om me nog eens die baan te geven.''

Vandaag beginnen Kramnik en Peter Leko in het Zwitserse plaatsje Brissago aan hun match om wat ze het `klassieke wereldkampioenschap' noemen. Barejev is toch weer secondant van Kramnik, waarschijnlijk niet omdat hij honger heeft, maar eerder doordat hij het lijden vergeten is en zich nog wel herinnert dat hij veel heeft geleerd van de samenwerking met Kramnik.

De spottende opmerking van Anand dat de match tussen Kramnik en Leko een strijd is tussen een onbeweeglijk object en een onbeweeglijk object is zeker niet zonder grond. Ze verliezen allebei zelden en als je rapidpartijen en vluggertjes niet meetelt, zijn er dan ook maar drie van hun onderlinge partijen beslist. Die waren overigens wel bezienswaardig. Hun wildste partij speelden ze in 1998 in het Fontystoernooi in Tilburg. Dat het zo wild werd was eigenlijk de schuld van Leko's landgenoot Andras Adorjan, die hem zes jaar eerder had ingewijd in de geheimen van een nieuw en avontuurlijk gambiet.

Wit Kramnik-zwart Leko, Tilburg 1998

1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. f2-f3 e7-e5 Een typisch Hongaars zetje. Veel van de Hongaarse topspelers speelden met zwart het Grünfeld-Indisch, maar ze hadden problemen als wit die opening vermeed met de zetvolgorde 1. c4 Pf6 2. Pc3 g6 3. e4. Die problemen werden min of meer opgelost toen Adorjan de zet 3...e5 introduceerde. Dezelfde zet 3...e5 had Adorjan, die heel lang Leko's trainer was, in 1992 onderzocht in de stelling die nu op het bord kwam. In dit geval ziet het er wel zeer dubieus uit, maar Leko hoopte dat Kramnik er door verrast zou zijn. 4. d4xe5 Pf6-h5 Een pion achter en een paard aan de rand, maar hij dreigt 5...Dh4+. 5. Pg1-h3 Dit speelde Kramnik snel. Na de partij zei hij dat hij de variant al bestudeerd had voor zijn match tegen Shirov. 5...Pb8-c6 6. Lc1-g5 Lf8-e7 7. Lg5xe7 Dd8xe7 8. Pb1-c3 ,,Waarom heb ik in hemelsnaam die rommel op het bord gebracht'', vroeg Leko zich hier mistroostig af. Achteraf liet Adorjan hem zien dat het nog best mee zou vallen als hij hier 8...0-0 had gespeeld. 8...De7xe5 9. g2-g4 Ph5-g7 10. f3-f4 De5-e7 11. Pc3-d5 De7-d8 12. Dd1-d3 0-0 13. Dd3-c3 Pg7-e8 Als wit nu kalm 14. Pf2 Pe7 15. Lg2 zou spelen, zou hij duidelijk voordeel hebben, maar hij wil te veel. 14. g4-g5 Pc6-e7 15. Pd5-f6+

Ook nu nog zou wit na 15. Pf2 beter staan. 15...Pe8xf6 16. g5xf6 Pe7-f5 17. e2-e4 Tf8-e8 18. Ph3-g5 c7-c5 Net op tijd verzekert zwart zich van het veld d4 voor zijn paard. Hij is terug in het spel. 19. 0-0-0 Pf5-d4 20. e4-e5 Leko analyseerde in New in Chess uitvoerig het kwaliteitsoffer 20. Txd4 cxd4 21. Dxd4 en kwam tot de conclusie dat zwart dan goed zou staan, net als in de partij. 20...d7-d6 21. Pg5-f3 Nu bereidt hij toch een kwaliteitsoffer voor. Het is een noodsprong. 21...Lc8-g4 22. Pf3xd4 Lg4xd1 23. Pd4-b5 d6xe5 24. f4xe5 Ld1-a4 25. Pb5-d6 Te8-e6 26. Lf1-g2 Te6xd6 Hij geeft verstandig de kwaliteit terug en heeft daarna groot voordeel. 27. e5xd6 Dd8xd6 28. Lg2xb7 Ta8-e8 29. b2-b3 Dd6-f4+ 30. Kc1-b2 Te8-e3 31. Th1-d1 h7-h5 32. Dc3-a5 Te3-e2+ 33. Kb2-a3 Df4-f2 34. Da5-d8+ La4-e8 35. Td1-d2 Te2xd2 36. Dd8xe8+ Kg8-h7 37. De8xf7+ Kh7-h6 38. Ka3-a4 Td2xa2+ 39. Ka4-b5 Df2-e3 40. Lb7-d5 De3xb3+ 41. Kb5-c6

MmMmMmMm

aMmMmKmM

MmLmMAgf

mMaImMmg

MmGmMmMm

mkmMmMmM

jmMmMmMA

mMmMmMmM

Geen winnende wandelkoning deze keer. De eerste tijdcontrole was nu gehaald en Leko had weer de tijd om diep na te denken. Na een half uur rekenen vond hij een geforceerde winst. 41...Ta2-a6+ 42. Kc6-d7 Db3-h3+ 43. Ld5-e6 Dh3-d3+ 44. Kd7-e8 Dd3-d6 45. Df7-e7 Dd6xe6 Wit gaf op.