Voor altijd zeventien

De Franse schrijfster Françoise Sagan, die gisteravond overleed in Honfleur, betekent voor de meeste mensen maar een ding: Bonjour Tristesse (1954). De roman die Sagan op haar zeventiende schreef, was de eerste literaire hype. Een hele generatie kon zich vinden in de a-morele houding van het jonge meisje dat tijdens een strandvakantie met haar vader in de eerste plaats aan haar eigen plezier denkt. Er ontstond onmiddellijk een schandaal rondom de roman, die in Duitsland zelfs tot boekverbrandingen leidde. Het boek werd zo zedeloos gevonden dat men het Sagan zelf, toen die incognito een boekwinkel binnenliep, niet wilden verkopen. Wat was er zo schandalig aan? In haar herinneringen, Avec mon meilleur souvenir, gaf Sagan later twee redenen voor de rel die indertijd ontstond: ten eerste dat de jonge protagoniste de liefde bedrijft zonder verliefd te zijn: ,,Kortom, dat een jong meisje ongestraft over haar lichaam kon beschikken en er plezier aan kon beleven, was tot op dat moment ondenkbaar geweest.'' Ten tweede was ze ook nog op de hoogte van het liefdesleven van haar vader en besprak dat met hem: een onderwerp dat tot dusver taboe was geweest tussen ouders en kinderen.

Sagan werd zelf ook een hype. Toen de uitgever Julliard het manuscript ontving van de zeventienjarige Sagan, begreep hij meteen dat niet alleen het verhaal, maar ook de persoon Sagan verkoopbaar was. Haar jeugd, haar flair, en vooral de tegenstelling tussen haar keurige afkomst en haar losgeslagen levensstijl. Vanaf dat moment is de persoon Sagan minstens zo belangrijk gebleven als haar literaire werk: ,,Ik was een ding geworden, een rariteit: het fenomeen Sagan, de mythe Sagan.''

Dus ging zij al op haar negentiende op tournee door de Verenigde Staten, en bezat zij ook op haar 22ste al de Maserati waarmee zij zich bijna doodreed. Sagan heeft het verhaal dat zij geworden was kracht bijgezet door haar levensstijl. De snelle auto's waarmee 's nachts naar St. Tropez werd gescheurd, de paarden, de liefdes die elkaar in hoog tempo opvolgden (waaraan ze een zoon, Denis, overhield). Haar politieke engagement in de jaren zestig vond een hoogtepunt toen ze in 1968 samen met de studenten op de barricades stond en iemand haar met een luidspreker toeriep: ,,Bent u met de Ferrari gekomen, kameraad Sagan?'', waarop zij antwoordde: ,,Het is een Maserati, kameraad Dupont.''

Wat opvalt in de beschrijving van de eerste jaren van Sagans schrijversschap, is de mate waarin de ouders van Françoise haar aan haar mediagenieke lot overlieten. Het enige dat haar vader schijnt te hebben opgemerkt, was dat ze maar een pseudoniem moest kiezen als ze romancière wilde worden. Sagan heette van zichzelf Quoirez. Haar pseudoniem vond ze bij Proust, van wie ze een groot bewonderaarster van was.

Die eenzaamheid van het begin bleef Sagan uitstralen. Ook haar personages worden gekenmerkt door een existentiële eenzaamheid, ondanks de relaties waarin ze altijd verwikkeld zijn. Sagan schreef altijd liefdesverhalen, vaak over een driehoeksverhouding, zoals in die andere roman van haar die bekend werd: Aimez-vous Brahms (1959). Maar haar romans worden vooral allemaal gekenmerkt door haar onnavolgbare stijl, iets tussen laconiek en nostalgisch in, die `la petite musique de Sagan' gedoopt werd.

Tegenover die ouderlijke onverschilligheid stond het feit dat vanaf de zomer van 1954 heel Frankrijk de jonge schrijfster wil bemoederen. En het lijkt alsof ze voor hen altijd zeventien is gebleven: un charmant petit monstre, zoals Mauriac haar noemde. Dat het charmante monster ondertussen een drankprobleem ontwikkelde, enorme sommen aannam van het Franse olieconcern Elf om haar vriend president Mitterand te beïnvloeden, over die som geen belasting betaalde, en bovendien werd betrapt met een halve kilo hard drugs in haar bezit, heeft de nationale liefde voor haar niet kunnen bekoelen.

    • Yra van Dijk