Rif-ratjes 3

Enrico Bartens (Z, 18-9) verdient een groot compliment. Ik geef zijn benadering (en aanpak) van de Marokkaanse probleem-jongeren een veel grotere slagingskans dan de – inmiddels bijna karikaturale – aanpak die onze overheden en beleidsambtenaren er op nahouden. Het grote verschil tussen de twee benaderingswijzen? Enrico Bartens zet de mijns inziens twee belangrijkste puntjes op de twee belangrijkste `i'tjes': die van een juiste `leer' gekoppeld aan die van een effectieve methode. Ten eerste herinnert Enrico ons eraan dat het individu bewust moet worden gemaakt van het feit dat uitsluitend hijzelf iets kan maken van zijn leven, waarbij hij aan zichzelf en de samenleving verantwoording aflegt voor zijn daden. En niet omgekeerd. Dat daarbij verantwoording afleggen volgens de – hier en nu – geldende normenset van het – hier en nu – levend collectief moet gebeuren, wordt ons tussen de regels door ook nog eens fijntjes meegegeven.

Dit is dus de leer die Enrico aan zijn `ratjes' overdraagt. Respect is hiervan een pijler en geen doel op zich: eerst geven en dan pas mogen verwachten dat je het ook krijgt. De laatste decennia beschouwend, meen ik te mogen concluderen dat onze overheden van deze leer uitsluitend de `spiegelbeeld'-variant toepassen. Ondanks het uitblijven van voldoende resultaat blijven ambtenaren en beleidsmedewerkers schijnbaar dogmatisch vasthouden aan de gedachte dat samenlevingen slechte individuen voortbrengen en dat die dus slachtoffers zijn van een falend collectief. Vervolgens ontvangen zij individueel de luxueuze uitvoering van slachtofferhulp, die uitsluitend effectief is voor een groeiende werkgelegenheid bij vele soorten overheidsinstanties.

Vervolgens de methode die Enrico ons meegeeft: wie niet luisteren wil, moet (toch eens een keer) iets voelen, en redelijk ferm. Hoewel vaak bestempeld als `traditioneel', is er niets mis met deze methode, want effectief. En zonder een effectieve methode zal een leer nooit verder komen dan tekstboeken of de breinen van de verkondigers ervan, nooit echt gemeengoed worden. Zeker niet in onze moderne maatschappij, waarin het zo makkelijk en zelfs vanzelfsprekend is geworden om je volledig anoniem, volgens een geheel `eigen' levensbeschouwing voort te bewegen. Dus om deze (blijkbaar effectieve) methode op grote schaal weer ingevoerd te krijgen, zal de Nederlandse samenleving eerst bereid moeten zijn de juiste verhoudingen te herstellen tussen de begrippen `individu' en `maatschappij', tussen het eigen belang en het collectieve belang, tussen rechten die slechts kunnen volgen op plichten. Zolang wij daar niet toe bereid zijn, zullen we heel weinig sympathieke `Enrico-momenten' beleven en nog lang de kostbare carrièrespelletjes van overheidsdienaren moeten financieren... waarvoor het lijdzaam verdragen van vele misdragingen nodig is, want slechts daarop volgend kunnen er veel `slachtoffers' aangewezen worden.

    • Helmar Schmidgall