Plutonium lozen is lastige klus

Een partij zeer zuiver plutonium, vrijgekomen bij de ontmanteling van kernkoppen, wordt per schip van de VS naar Frankrijk getransporteerd. Greenpeace ziet gevaren.

Afgelopen maandag vertrokken de Pacific Pintail en Pacific Teal uit de Amerikaanse havenstad Charleston (South Carolina). En halverwege volgende week al kunnen de beide Britse schepen de haven van het Franse Cherbourg binnenlopen. Maar het kan ook een week later zijn. Er is de Franse autoriteiten veel aan gelegen het moment van aankomst geheim te houden.

De schepen brengen 140 kilogram zeer zuiver plutonium naar Europa en diverse milieu-organisaties staan klaar om daartegen te protesteren. Zij maken bezwaar tegen plutoniumtransport over zee en tegen het transport daarna over land van Cherbourg naar Marseille. Het plutonium zal in een fabriek bij Marseille worden gemengd met uranium en worden opgenomen in splijtstofstaven voor kerncentrales.

De partij plutonium, die in drie speciaal daarvoor ontworpen containers wordt vervoerd, is vrijgekomen bij de ontmanteling van 20 à 30 Amerikaanse kernkoppen. Ze lag al klaar in het bekende wapenlaboratorium van Los Alamos en ging over land naar Charleston. In een overeenkomst die de VS en Rusland in september 2000 tekenden, is bepaald dat beide landen tot aan het jaar 2020 elk 34 ton plutonium uit kernwapens zullen onschadelijk maken. Eén mogelijkheid is het plutonium te mengen met hoog-radioactief afval en op te bergen in de diepe ondergrond. Aantrekkelijker is het plutonium, tot een gehalte van ongeveer zeven procent, op te nemen in uranium en dan als zogenoemde MOX-brandstof (mixed oxides) te versplijten in kerncentrales. Dan is het plutonium echt vernietigd, zij het dat bij dit proces weer nieuw plutonium ontstaat. Maar dat is een plutonium-kwaliteit die niet erg geschikt is voor kernwapens.

Greenpeace en andere organisaties vinden het gesleep met plutonium over de oceaan een gevaar voor mens en milieu. Het is niet ondenkbaar, menen zij, dat terroristen proberen de partij plutonium te kapen. Daar staat tegenover dat de beide schepen in het bezit zijn van drie 30 mm kanonnen en 13 man bewapend personeel aan boord hebben. De schepen zijn in beheer bij het Britse BNFL dat ze geregeld inzet voor nucleaire transporten tussen Europa en Japan.

Het Amerikaanse plutonium zal in Cadarache, bij Marseille, door het Franse staatsbedrijf Cogema (Areva) tot MOX-brandstof worden verwerkt en later teruggaan naar de VS. Frankrijk heeft ruime ervaring met MOX-productie omdat het land al heel lang voor zichzelf en andere staten plutonium terugwint uit verspleten splijtstof (de zogenoemde `opwerking'). Toen de Europese kweekreactor Superphenix werd gesloten en Kalkar niet werd afgebouwd, was dit de laatste nuttige bestemming voor plutonium.

In de VS vindt al sinds 1977, toen president Carter de commerciële opwerking beëindigde, geen terugwinning van plutonium meer plaats. Ook wordt er geen MOX-geproduceerd. Maar als de vermenging van wapen-plutonium met uranium in Frankrijk een succes is, zal ook in de VS in samenwerking met Cogema een MOX-fabriek gebouwd worden. Deze moet komen te staan bij Savannah River in South Carolina. Daar bevinden zich al sinds de jaren vijftig omvangrijke installaties voor de productie van plutonium en tritium voor de Amerikaanse kernwapens.

De verschillende soorten plutonium zijn allemaal radioactief. De meeste produceren alfa-straling. Dat is een gevaarlijke straling die gelukkig maar een heel korte dracht heeft. Alfa-deeltjes worden al door kleding of plastic handschoenen tegengehouden. Inademing van plutoniumstof is een groot risico.