`Ook Europa kent slimmeriken'

De Amerikaanse vliegtuigbouwer Boeing is niet uit op een handelsoorlog over subsidies aan Airbus, zegt hij. Topman Harry Stonecipher, die negen maanden terugkeerde uit zijn pensioen, vloog over de Atlantische Oceaan om vriendschap te sluiten, zegt hij. Maar de woordentwist gaat door.

Boeing heeft een ontdekking gedaan. ,,Niet alle slimmeriken komen uit Amerika. Daarom willen we bevriend zijn met Europa. Er is hier veel talent en we hebben allemaal hetzefde doel: winst maken in de vliegtuigindustrie'', aldus Harry Stonecipher (67), president-directeur van Boeing, tijdens een presentatie in Parijs. De ogenschijnlijk vriendelijke woorden volgen op een bikkelharde strijd, de afgelopen weken tussen de Europese Commissie en het Amerikaanse ministerie van Handel. Inzet: de staatssteun aan vliegtuigfabrikanten.

Stonecipher: ,,Er bestaat nogal wat verwarring over ons standpunt over de subsidies. Wij willen een einde aan de startsubsidie voor nieuwe modellen nu de A380 gereed is.'' Hij heeft het over de veelbesproken dubbeldeks Airbus die in 2006 op de markt komt. ,,We spreken dus over de toekomst, niet over wat er in het verleden is gebeurd. Ik protesteer niet tegen wat er in het verleden is gebeurd. Harry Stonecipher vindt protesteren achteraf niet zo productief.''

De feiten over de controverse: Airbus, een dochterbedrijf van EADS (European Aeronautic Defence and Space Company), kwam deze zomer met plannen een middelgroot vliegtuig te ontwikkelen als reactie op de Boeing 7E7 die in 2008 op de markt zal komen. Voor zijn nieuwe toestel kan Airbus, net als in het verleden, mogelijk rekenen op startsubsidies uit de vier landen die betrokken zijn bij de onderneming: Duitsland, Frankrijk, Groot-Brittannië en Spanje. Overigens heeft Airbus gezegd genoeg geld in kas te hebben om de ontwikkelingskosten van het nieuwe toestel te kunnen betalen, maar een startsubsidie is voordeliger.

De EU en de Verenigde Staten sloten in 1992 een overeenkomst waarin staat dat Europese landen eenderde mogen bijdragen in de opstartkosten voor de ontwikkeling van nieuwe vliegtuigen door Airbus. De rentedragende leningen zouden uiterlijk na zeventien jaar moeten zijn terugbetaald. Voor de A380 was dit 3 miljard euro. Voor Boeing werd een andere regeling getroffen: het Amerikaanse bedrijf mag van de regering in Washington DC indirecte steun ontvangen (bijvoorbeeld via ruimtevaartorganisatie NASA) tot maximaal 3 procent van de omzet in civiele toestellen. Boeing ontvangt bovendien in de staten waar zijn belangrijkste vestigingen zijn belastingvoordelen. De 7E7 leverde Boeing een belastingmeevaller van 2,6 miljard euro op. Verder is door Japan en Italië, waar belangrijke delen van de 7E7 zullen worden gebouwd, veel staatsteun gegeven bij het opzetten van lokale productielijnen.

Kunnen de subsidies in Europa en belastingvoordelen in de VS niet gewoon tegen elkaar worden weggestreept?

,,Nee, de belastingaftrek in de staat Washington gaat feitelijk om economische steun aan de gemeenschap. En het is een voordeel dat de hele luchtvaartsector ten goede komt. Er zitten Europese bedrijven in de staat, die er net zo goed van profiteren. Dergelijk maatregelen zijn ook genomen in Hamburg en Toulouse bij het opzetten van onderdelen voor Airbus. En wat Italië en Japan betreft: dat is een kwestie van toeleveranciers, niet van Boeing. Maar onze boodschap is: laat ons over alles praten. Iedereen kan in Washington of andere staten de boeken raadplegen. De eerste dollar belastingvoordeel voor de 7E7 zal ons pas toevallen bij de aflevering van het eerste exemplaar in 2008.''

De EU stelt dat Boeing tevens veel subsidie krijgt uit de militaire hoek voor het ontwikkelen van vliegtuigen en wapens.

,,Dat is waar. Ministeries van Defensie dienen te betalen voor onderzoek en ontwikkeling. Maar de twee aandeelhouders van Airbus, EADS en BAe systems, hebben meer militaire opdrachten in hun portefeuille dan wij en krijgen daarvoor ook geld. Wij zijn bereid alle informatie hierover op tafel te leggen als zij dat ook doen.''

En wat als Airbus voor een nieuw vliegtuig inderdaad startsubsidies krijgt?

,,In dat geval zal de USTR, United States Trade Representative, wat mij betreft in actie moeten komen. Hij zal de zaak aanhangig moeten maken bij de Wereldhandelsorganisatie WTO. Begrijp me goed: ik ben hier niet om brand te stichten. Ik hoop dat we snel een vriendschappelijke en duurzame overeenkomst kunnen afsluiten, die goed is voor iedereen. De Amerikanen en de Europeanen, met name de Fransen, zijn geen vrienden van elkaar, we zijn broers. En ook al hebben we onenigheid, we kunnen elkaar niet ontlopen.''

Vorige week liepen de gesprekken tussen de vertegenwoordigers van de EU en de VS over het onderwerp op niets uit. Volgende week wordt de dialoog voortgezet. Brussel heeft al gedreigd eveneens naar de WTO te zullen stappen indien Washington dit doet, om daar de belasting- en regeringssteun aan Boeing aan de orde te stellen.

Airbus bouwde vorig jaar meer civiele vliegtuigen dan Boeing. In Brussel bestaat het vermoeden dat de opmars van Airbus een belangrijke drijfveer is voor de VS om de kwestie van de subsidies op de spits te drijven. Airbus is nu een speler van wereldformaat, terwijl Boeing de afgelopen jaren 40.000 banen moest schrappen. Niet alleen de crisis in de luchtvaart lag daaraan te grondslag, ook de grotere concurrentie van Airbus, dankzij subsidies, vinden de Amerikanen.

Vorig jaar was een rampjaar voor Boeing door een reeks financiële schandalen en een bedrijfsspionage-affaire. In december culmineerde dit in het vertrek van de topman, Phil Condit. De raad van commissarissen smeekte Stonecipher, die al met pensioen was gegaan, terug te komen om het bedrijf te redden. De cijfers over vorig jaar waren uiteindelijk dramatisch voor Boeing: de omzet liep met 3,2 miljard euro terug naar 41 miljard, de nettowinst slonk van 1,88 miljard naar 583 miljoen euro en de winstmarge viel terug naar 0,9 procent, na jarenlang rond de 6 procent te hebben geschommeld.

Heeft u de zaken weer op orde?

,,Yeah, het gaat heel goed. De kwestie-Druyun – een ambtenaar van Defensie die in dienst kwam bij Boeing nadàt zij het bedrijf een vet contract bezorgde – behoort spoedig tot het verleden. It feels good to be back at the top.''