Hollands dagboek

Marga van Beusekom (46) en Talitha Boogaard (28), redacteuren van het NOS Jeugdjournaal, reisden deze week naar Zuid-Afrika, waar de publieke omroep SABC volgende week met een (voorlopig wekelijks) jeugdjournaal begint. `We besluiten onze vrouwelijke charmes in de strijd te gooien.'

Donderdag 16 september

Na een reis van 14 uur komen we verkreukeld op Johannesburg Airport aan. Achter de douane staat onze privé-chauffeur voor een week. We voelen ons helemaal vips als we worden afgezet bij een superdeluxe hotel.

Op onze kamer staat een welkomskadootje van SABC, the South African Broadcasting Corporation. We hebben het nog niet uitgepakt of de telefoon gaat: ,,Hello darling, how are you?'' Het is Jacqui Hlongwane-Papo van SABC. Zij is de voortrekker van het Zuid-Afrikaanse Jeugdjournaal in wording: Kids News Room. We hebben haar al eens ontmoet in Hilversum en nu heeft ze ons uitgenodigd in Johannesburg om haar team te begeleiden. `Oude rotten in het vak' trainen jong talent.

's Avonds stopt er een lichtblauwe Toyota Tazz (nog nooit van gehoord) met wilde striping voor ons hotel. Het zijn Jacqui en een collega, die ons meenemen voor een diner. We gaan naar een restaurant waar vorig jaar Bill Clinton nog is gesignaleerd. Heen en weer schuddend op de achterbank vragen we ons af of we er ooit zullen komen. De dames voorin hebben de slappe lach en worden het niet eens over de juiste route.

Vrijdag

,,Hello, this is your wake-up call.'' Het begin van een dag waar we helemaal klaar voor zijn. In mantelpak en met laptop-tas worden we naar SABC gereden voor ons eerste werkoverleg.

Ons schema, een puzzel van maanden, blijkt in de praktijk niet haalbaar. Ambtenaren staken en de kans is groot dat ze daar volgende week mee doorgaan,vertelt eindredacteur Robyn. Ook leraren doen mee. Daar gaat het geplande schoolbezoek. En vrijdag, de dag van de `grande finale', een proefuitzending, blijkt een `public holiday'. Alles ligt plat. Onze trainer in Nederland had ons al gewaarschuwd, alles loopt altijd anders dan je denkt.

We ontmoeten de rest van de redactie: Hasina, Tsepo, Michael, Kurt, Naathi, Didi, Khanya en Thando. Allemaal jonge, zwarte mensen. Positieve discriminatie is beleid in Zuid-Afrika. 80 procent van de bevolking is zwart. Het grootste gedeelte daarvan heeft nog steeds een achterstand als het gaat om opleiding en werk.

De redacteuren van Kids News Room vinden dat ze met hun nieuwsprogramma geschiedenis gaan schrijven. Voor het eerst krijgen kinderen in Zuid-Afrika een stem. Door ze te informeren worden kinderen sterk gemaakt en dat is belangrijk voor de toekomst van Mandela's Rainbow Nation.

Om onszelf te introduceren laten we een uitzending van het Nederlandse Jeugdjournaal zien. Vooral van een onderwerp over de bomaanslagen in Madrid lijkt de redactie onder de indruk. Een Spaanse jongen van 11 jaar vertelt daarin zijn verhaal. Groot nieuws behandelen vanuit het perspectief van het kind is één van de dingen die ze van ons willen leren.

Aan het eind van de dag wordt onze expertise nog even flink op de proef gesteld. De eindredacteur stelt een paar lastige vragen. Hoe om te gaan met onderwerpen als verkrachting van baby's, familiemoorden en aids.

Terug bij het hotel drinken we een glaasje aan de rand van het zwembad. We concluderen dat we veel gehoord hebben over het land, maar nog weinig gezien. Ons hotel is net een vesting, de buitenwereld komt niet binnen.

Zaterdag

We moeten het hele schema omgooien en de opdrachten aanpassen. We zijn er het grootste gedeelte van de dag druk mee.

Op straat loeien de sirenes van politieauto's bijna constant. We zijn gewaarschuwd voor de stad. Er zijn veel berovingen met geweld. Op het journaal hebben we gezien hoe dat gaat. `Smash and Grab.' Bij een stoplicht een autoruit inslaan, tas pakken en wegrennen.

We laten ons er niet door ontmoedigen, we besluiten de vesting te verlaten. We gaan naar het winkelcentrum aan de overkant van de straat. Het blijkt erg westers en luxe. Is dit nou Zuid-Afrika?

Het journaal van die avond opent met de uitvaart van dominee Beyers Naudé (Oom Bey). ,,Één van onse grootstes'', aldus Mandela.

Het laatste onderwerp betreft een wedstrijd `boereworst braaien'. Die wordt gewonnen door Regina van der Merwe.

Zondag

We gaan op zoek naar het andere gezicht van Zuid-Afrika, we doen net als alle toeristen een Soweto-tour. Soweto is de grootste township in Zuid-Afrika. Tegenwoordig zie je er niet alleen krotten van golfplaten en karton, maar ook luxe villa's, zoals die van Desmond Tutu en die van Winnie Mandela. We maken een stop bij de voormalige woning van Nelson Mandela. Dat is nu een museum. De gids vertelt dat Mandela na zijn vrijlating slechts elf dagen teruggeweest is in het huis. Hij werd gek van de drukte. Te veel mensen kwamen langs om hem te zien of te spreken.

Maandag

De staking in het onderwijs is even van de baan, er wordt weer onderhandeld. We kunnen dus toch naar een school voor veldonderzoek. Onze cursisten ondervragen de leerlingen over onderwerpen, die ze in een proefjournaal willen stoppen dat we aan het eind van de week opnemen.

De klassen zijn rumoerig en vol; sommige kinderen moeten op de grond zitten. Maar de leerlingen weten veel en zijn uitermate spraakzaam.

Het valt niet mee voor de jeugdjournaalmakers in spe om de orde te handhaven. Wij weten dat er soms niks anders opzit dan er bovenuit te schreeuwen. Anders blijven ze duwen en springen voor de camera en door elkaar roepen.

Dinsdag

Op de redactie ontstaat een interessante discussie over een van de onderwerpen voor het proefjournaal. Het gaat over de nieuwste rage in Zuid-Afrika; de heely. Dit is een sportschoen met een wieltje in de hak. In winkelcentra worden ze gek van de kinderen die ermee door de gangen racen. Daarom zijn ze vanaf nu verboden op veel plaatsen. Een van de redacteuren vindt dat ze het onderwerp niet moeten brengen. De heely's zijn namelijk peperduur en op de school is gebleken dat veel kinderen ze daarom niet hebben. De redacteur is bang dat het onderwerp hen alleen maar jaloers maakt. De rest van de redactie wil de reportage doorzetten, de prijs wordt een extra ingrediënt.

Wegens gebrek aan faciliteiten gaat een van ons (Talitha) aan het werk als cameravrouw met onze eigen DV-camera, zo'n kleintje, die je normaal op vakantie meeneemt. We maken een onderwerp over de lerarenstakingen. Vorige week zijn ze een dag de straat opgegaan. Deze week wordt er onderhandeld over hun salarissen. De verslaggeefster vraagt kinderen of ze de acties van de docenten kunnen begrijpen en of het geen voordeel is, want het leidt tot een extra vrije dag. De meeste kinderen zien alleen maar nadelen. Ze vinden school belangrijk en thuis moeten ze allemaal rottige klusjes doen.

De verslaggeefster groeit in haar rol en het gaat haar soepel af. De cameravrouw heeft het wat minder makkelijk. Toen we vertrokken, was ze gewaarschuwd zich formeel te kleden. Maar bij het filmen is dat reuze onhandig: klim maar eens een beetje charmant een lessenaar op in een rokje!

Woensdag

De redactie werkt verder aan de proefuitzending. Intussen praten wij met de eindredacteuren over het programma. Er zijn heel wat problemen om over na te denken. Een stelregel hebben ze al van ons overgenomen; Bij twijfel niet doen!

Je kunt beter een nieuwsontwikkeling missen dan een verhaal brengen waar kinderen niks van begrijpen en waar ze misschien zelfs van schrikken. Neem de tijd om er goed over na te denken. Er is altijd een follow-up te verzinnen, als je spijt krijgt. De jonge verslaggevers zullen regelmatig met heftige zaken te maken krijgen. Daarom hebben ze onlangs ook een ontmoeting gehad met kinderen met hiv. Volgens eindredacteur Robyn moeten ze beseffen dat sommige opdrachten zwaar zijn en dat er dan emoties los kunnen komen: ,,Je kunt niet zomaar een kamer binnen stappen en een interviewtje doen met een ziek kind.''

Gelukkig gebeuren er ook leuke dingen in Zuid-Afrika. Voor ons proefprogramma gaan we naar het grootste jeugdvoetbaltoernooi ter wereld. Zo groot dat het zelfs in het Guiness Book of Records komt. Dat kunnen we haast niet geloven als we aankomen. Er wordt maar op één veld gespeeld. Het gras is verdord. Gevolg: veel blessures. Iedere sliding betekent een lelijke schaafwond, omdat de wortels boven het veld uitkomen. De voetballers laten zich er niet door ontmoedigen, daarvoor zijn ze veel te fanatiek.

De sponsor laat zich overduidelijk zien tijdens dit toernooi. Alles is rood met geel: `Chappies, the energy gum full bubbles and fun.' Persoonlijk had ik liever gehad dat dit toernooi werd gesponsord door een frisdankfabriek. De zon schijnt fel en nergens is schaduw. En drinken blijkt na lang zoeken niet te koop op sportcomplex.

Donderdag 23 september

De grote dag, vandaag wordt het eerste proefprogramma gemonteerd. Het resultaat van inspanningen van een week. We zijn benieuwd. We besluiten de journalisten zoveel mogelijk met rust te laten. Pas als ze klaar zijn, bekijken we hun werk.

Als een echte uitzending willen we de onderwerpen aan elkaar monteren, met tussendoor het commentaar van een presentator. Aan de telefoon wordt ons verteld dat alle studio's bezet of onbemand zijn en losse cameraploegen vandaag niet beschikbaar voor onze proef. Wat nu te doen?

We besluiten onze vrouwelijke charmes in de strijd te gooien en naar de koffiecorner te gaan waar de cameramensen hun pauze doorbrengen. We hebben of geluk of veel charmes. Er zijn twee cameramannen en ze vinden het allebei leuk om ons een kwartiertje te helpen.

Geleidelijk aan komen de journalisten terug op de redactie. Vol energie en allemaal, op wat kleine dingen na, tevreden over hun onderwerp.

We kunnen ze geen ongelijk geven. Het is het eerste kindernieuwsonderwerp dat ze maken en allemaal hebben ze de juiste toon te pakken. Geen lange zinnen bijvoorbeeld, ingewikkelde woorden of kleutertaal. Dat belooft veel voor de toekomst.

Met een uitgebreide, Zuid-Afrikaanse lunch (aardappels met pompoen, pikante kip, vis in een krokant jasje en suddervlees, lekker!) begint het afscheid. Na speeches van veel mensen die belangrijk zijn bij SABC is het onze beurt.

We zijn deze workshop begonnen met een droppot (die overigens leeg is, zonder dat we zelf genomen hebben). Ook het afscheid heeft een Hollands tintje. We delen scoubidou-touwtjes uit, de rage onder Nederlandse kinderen. In onze koffer zit een paar heely's.

    • Marga van Beusekom
    • Talitha Boogaard