Dreunende dansers in soldatenkistjes

In 1984, het jaar waarin we volgens schrijver George Orwell gebukt zouden gaan onder de dictatuur van `big brother', kwam in Canada de monumentale choreografie Joe van Jean-Pierre Perreault uit. Niet dat er heel veel overeenkomsten zijn tussen Orwells fictieve toekomstvisie en de werkelijkheid van Perreaults 1984, maar de onderliggende thematiek frappeert. De Canadese choreograaf onderzocht in zijn monumentale werk de relatie tussen het collectief en het individu, het militarisme van de massa en de eenling met een naïeve ziel à la Don Quichotte. Twintig jaar later blijkt Joe, alias Jan Modaal, de tand des tijds ruimschoots te hebben doorstaan. Joe is in vorm en inhoud nog steeds actueel en alleen al dat is een prestatie waarop weinig kunstenaars kunnen bogen. Perreault zelf maakt de reprise niet mee want twee jaar geleden stierf hij, 55 jaar oud, aan kanker.

In Joe marcheren 32 dansers als militairen, ritmisch dreunend en zwaar tappend met hun soldatenkistjes. Gestoken in identieke wijde regenjassen en burgerlijke herenhoeden heeft geen van de `Joe's' een eigen identiteit. Een enkele poging om uit de massa weg te breken en een eigen koers te varen, wordt door de meute genegeerd want voor hen geldt: collectiviteit eerst. Het uitbreken uit de groep is op psychologisch niveau vaak zeer humoristisch, op vormniveau ontmoeten architectuur en choreografische structuren elkaar in een zinderend schouwspel. De dansers waaieren uiteen en vallen weer samen in caleidoscopische ruimtepatronen, alsof George Balanchine een handje meehielp. Soms laat Perreault een schijnbare chaos ontstaan en maakt hij van de ruimte een krioelende bijenkorf vol dansers. Op een gevaarlijk schuine achterwand vallen groepjes en meutes dansers, de enkeling wordt altijd gevolgd en ingehaald. Perrault schiep ook het licht dat even duister als esthetisch is.

In de huidige snelle tijd zou je kunnen zeggen dat de vele herhalingen de vaart eruit halen, wat beklijft is het perfecte samenspel tussen vorm en inhoud. In het eindbeeld toont Jean-Pierre Perreault zijn tijdloze humaniteit: twee dansers lopen in het snel stervende licht hand in hand weg. Van kunstsnob tot Jan Modaal: Joe uit Montréal Québec zal iedereen bevallen.

Voorstelling: Joe door Fondation Jean-Pierre Perreault. Gezien: 22/9 Schouwburg Arnhem. Tournee t/m 19/10. Inl. 020-6242631.