De Duitse kanselier, geheel vernieuwd

Met de SPD gaat het slecht, met de Duitse economie gaat het niet best, maar met de Duitse kanselier gaat het wonderbaarlijk goed. Waaraan ontleent Gerhard Schröder zijn nieuwe flair?

Langdurig verdedigen en dan precies op het juiste moment in de aanval gaan. Gerhard Schröder kan dat. De kanselier is weer helemaal terug. Zonder ook maar één verkiezing te winnen.

Afgelopen zondag, verkiezingen in Brandenburg en Saksen. De SPD verliest. Niet dramatisch, maar toch de zoveelste nederlaag in een lange reeks. Twee dagen later plaatst de kanselier een grote advertentie. Een brief aan het volk met een grote foto van zichzelf. ,,Lieve medeburgers...'' Het is een exposé over de fel bekritiseerde sociale hervormingen. Strekking: we hebben geen keus. De kanselier erkent dat zijn regering fouten heeft gemaakt. ,,Maar daar zullen we van leren.'' Met vriendelijke groet, Gerhard Schröder. Het is niet de toon van een man die het water tot de lippen staat.

Een dag later legt Schröder in lange vraaggesprekken uit waarom bezuinigingen onontkoombaar zijn. Hij belooft standvastigheid en hekelt de mentaliteit van mensen die misbruik maken van sociale voorzieningen. Zijn visies over buitenlandse politiek getuigen al langer van zelfvertrouwen. In de kwestie EU-Turkije neemt hij afstand van partijgenoot Helmut Schmidt, die tegen onderhandelingen is. Ook houdt hij een pleidooi voor een Duitse zetel in de VN-Veiligheidsraad. En weer verschijnen foto's met die rustige blik, ogen die zeggen: alles onder controle.

Met de SPD gaat het slecht, met de Duitse economie gaat het niet al te best, maar met de Duitse kanselier gaat het opeens een stuk beter. Het resultaat van een slimme campagne?

Schröder treedt dezer dagen op als een man die goed in zijn vel zit. Tijdens een recente toespraak in de American Academy schetste hij het belang van de Duits-Amerikaanse vriendschap, week geen centimeter van zijn Irak-standpunt af en trakteerde de Amerikaanse elite in Berlijn op kwinkslagen. Mocht Schröder 's nachts in zijn appartement in de immense kanselarij wakker liggen, dan laat hij dat aan niemand merken.

Berlijn ontdekt een vernieuwde kanselier. De Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) besteedde in één week maar liefst drie positieve hoofdcommentaren aan Schröder. Vorige week donderdag: ,,Schröder staat er goed voor.'' Afgelopen dinsdag: ,,Voordeel SPD.'' Eergisteren: ,,Rust in het centrum.'' Ook de conservatieve Die Welt heeft de nieuwe Schröder geregistreerd. ,,De SPD, Gerhard Schröder voorop, is plotseling psychologisch in het voordeel.''

Na de regionale verkiezingen in Oost-Duitsland volgen er morgen lokale verkiezingen in Noordrijn-Westfalen, de traditionele SPD-vesting. Schröder's optimisme is in de eerste plaats gericht aan het adres van lokale politici die al maanden tegenwind hebben omdat de kanselier onaangename maatregelen neemt.

Is er afgezien van de strategische noodzaak ook een basis voor het optimisme? De economie trekt héél voorzichtig aan. De demonstraties tegen kortingen op de werkloosheidsuitkering slinken snel. In de SPD houdt de kritische linkervleugel zich rustig. In Brandenburg blijft de SPD ondanks verlies aan de macht en in Saksen krijgt een kleine SPD (10 procent) onlangs verlies hoogstwaarschijnlijk de kans om mee te regeren. Kleine lichtpuntjes voor de SPD, zeker. Maar het is nog niet genoeg voor een stralend nieuw tijdperk.

Duitse commentatoren constateren al enige tijd met verbazing dat Schröder sinds de zomervakantie een andere man is. Als hij niet kan bogen op een lange reeks glansrijke resultaten, waar komt zijn nieuwe flair dan vandaan? Peter Frey, politiek verslaggever van het ZDF, vroeg zich daarom af of hij kracht put uit zijn gezin. In de zomer adopteerden de Schröders een meisje uit een Russisch weeshuis: Viktoria. Heeft het nieuwe levensgeluk de politiek strubbelingen in Berlijn gerelativeerd?

Hoe belangrijk Viktoria is voor de Duitse politiek blijft voorlopig ongewis. Zeker is wel dat Schröder weer politieke vreugde kan putten uit de wederwaardigheden van de oppositie. De wederopstanding van Schröder gaat gepaard met verhoogde nervositeit in het bondgenootschap van de christen-democraten. In Saksen blijft de CDU regeren, maar raakte ze de absolute meerderheid kwijt. In Brandenburg verloor de CDU veel stemmen, maar kan zich nog net in de regering handhaven. De CDU kreeg de rekening gepresenteerd voor het feit dat ze de impopulaire hervormingen van Schröder heeft gesteund. Veel keus had de oppositie daarbij overigens niet: Schröder voert per slot van rekening háár programma uit.

Naar goed gebruik reageerden de christen-democraten met onderlinge twisten op de nederlaag. Men komt niet aan de macht door in de slaapcoupé te reizen, zei een CSU-politicus uit München aan het adres van zusterpartij CDU. Uit Beieren was ook te horen dat het helemaal niet vanzelfsprekend is dat CDU-voorzitster Angela Merkel de gezamenlijke kanselierskandidaat zal worden. Merkel, wiens positie tot voor kort onaantastbaar leek, weet nu in elk geval dat ze de buit nog niet binnen heeft. Volgens een recente opiniepeiling daalt de populariteit van de CDU, terwijl de SPD weer een beetje winst boekt. De oppositie heeft in de peilingen nog steeds een meerderheid, maar het politieke klimaat is deze week omgeslagen in het voordeel van de regering.

    • Michel Kerres