De Cool-cast rapt en grapt ondanks de `boycot' van hun film

De droom om hiphop- of filmster te worden van een groep voormalig ontspoorde jongeren, door hun rol in de film Cool, lijkt te verdampen nu hun film niet wordt gedraaid in de Randstad. Maar dat lijkt de jongens amper te deren, merkt Paul Steenhuis

De nieuwe film Cool, over jonge Nederlandse criminelen die worden heropgevoed op de strenge Glenn Mills-school bij Wezep, beleefde vorige week in de Amsterdamse bioscoop Het Ketelhuis een tweede première.

Eerder die week was de film, waarin zo'n acht jongens spelen die echt op Glen Mills hebben gezeten, op het Film by the Sea Festival in Scheveningen in première gegaan – compleet met rode loper en bekende Nederlanders. Onder hen was minister Gerrit Zalm van Financiën. Hij speelt een rolletje in Cool als directeur van de bank die door de jongens wordt overvallen. En natuurlijk waren Katja Schuurman en Johnny de Mol er, die ook in de film spelen.

Meestal zijn het Amerikaanse zwarte jongens, over wie je hoort, die op straat met de misdaad in aanraking komen en daarna, gered door de muziek, uitgroeien tot hiphop-sterren. Maar deze film gaat, voor het eerst, over Nederlandse jongens die echt deel uitmaakten van bendes en daarover overtuigend rappen. Cool is daarmee een van de eerste authentieke Nederlandse hiphop-films, met een hoog street credibility gehalte. In de film rappen de jongens veel, met zelfgeschreven teksten en zelfgecomponeerde muziek.

De titelsong van de film, `Hou je hoofd cool', is uitgebracht op single-cd en staat inmiddels in de tipparade (voorportaal van de hitparade). De videoclip is regelmatig op clipzender TMF te zien.

Hou je hoofd cool

Met alles wat je doet

Hou je hoofd cool

Yo! want dat doet je goed

Hou je hoofd cool

Ook al heb je stress, sluit je op in jezelf

en fok de rest!

luidt het refrein. Dat de nieuwbakken filmsterren zich houden aan die door hen zelf bezongen leefregel, die ook op Glen Mills wordt gepropageerd, bleek in Amsterdam. De rode loper, champagne, Katja en Zalm ontbraken in Het Ketelhuis, maar vrijwel alle spelers van Glen Mills, waren er. ,,De complete Cool-cast'', zoals een van hen zei. Zij waren de sterren, deze avond. Ze vertelden na afloop van de voorstelling over de film en hoe regisseur Theo van Gogh met hen had gewerkt. En ze gaven een geïmproviseerd rap-optreden.

De stemming was eerder feestelijk dan somber. En dat terwijl er problemen zijn met de film. Of eigenlijk niet met de film, de kritieken waren redelijk, maar met de bioscopen. Of eigenlijk met de bioscopen in de vier grote steden, waar bij uitstek het jonge publiek voor deze film woont.

De bioscopen in de grote steden zijn namelijk vrijwel allemaal in handen van een bedrijf: Pathé Nederland. En Pathé heeft besloten de film niet te draaien. ,,Wij hebben deze film van tevoren bekeken en beoordeeld, zoals we met alle films doen. Wij denken niet dat er genoeg publiek voor is. De film heeft te weinig commercieel perspectief. Dus draaien we hem niet in onze bioscopen,'' zegt Daniëlle Koot, bij Pathé Nederland verantwoordelijk voor de keuzes.

Regisseur Theo van Gogh denkt dat er andere redenen zijn. Hij heeft gehoord dat een van Pathé's redenen tot afwijzing van de film angst zou zijn: ,,Angst dat de film `verkeerd' publiek zou trekken. Probleemjongeren'', zegt Van Gogh.

Dat laatste bestrijdt Pathé. ,,Dat is onzin. Wij hebben voor de film Shouf Shouf Habibi, waar veel Marokkaans-Nederlandse jongeren op af kwamen, extra zalen opengesteld tijdens het suikerfeest. Dat is allemaal in goede banen geleid. Met angst voor zulk publiek heeft onze afweging niet te maken. We zagen te weinig kansen op commercieel succes. Er zijn tot afgelopen week woensdag maar achthonderd mensen in heel Nederland naar Cool komen kijken'', aldus Koot.

BIOSCOOPLEVEN

Met de beslissing van Pathé om Cool niet te vertonen, was het bioscoopleven van de film in feite al bijna beëindigd, voor het goed en wel begonnen was.

,,Dit is een film voor jongeren in de stad, tussen de zestien en zesentwintig. Die beslissen ín de bioscoop waar ze heen willen. Daarom willen we onze film graag in de Pathé-bioscopen in de Randstad.'' Dat zegt Hans Nieukerke, algemeen directeur van de jeugdzorginstelling De Hoenderloo Groep, waartoe de Glen Mills-school behoort.

Hij zegt ,,onze film'', omdat hij het initiatief nam voor Cool: ,,Wij willen laten zien dat harde kernjongeren of veelplegers of hoe je ze noemen wilt, ook tot iets anders in staat zijn dan crimineel gedrag. We willen iets positiefs laten zien. Een film daarover voor een breed publiek: dat was het idee. We hebben Theo van Gogh gevraagd en hem de vrije hand gegeven. Hij heeft met de jongens van Glen Mills, ook in samenwerking met onze mensen, een fantastische film gemaakt. Daarom is het zo jammer dat Pathé die film niet wil laten zien'', meent Nieukerke.

Bovendien wil de directeur ook af van de negatieve beeldvorming van deze jongens in de samenleving. ,,Want als ze van onze instelling komen, moeten ze een baan krijgen. Als ze geen werk krijgen, creëer je opnieuw criminaliteit.''

Omdat hij wil dat de film toch zijn publiek bereikt, heeft hij vorige week een klacht ingediend tegen Pathé bij de Nederlandse Mededingingsautoriteit: hij vindt dat Pathé zijn monopolie in de Randstad misbruikt door Cool geen kans te geven. Een woordvoerder van de NMa zegt dat de klacht wordt bekeken, maar dat zij zorgvuldig wil onderzoeken of er sprake is van ,,misbruik van de economische machtpositie'' van Pathé. Zoiets kost tijd, zeggen ze bij de mededingingsautoriteit.

Pathé wil niet reageren, wat ,,we kennen de inhoud van de klacht niet'', aldus Koot.

STEUN

'Steun!' Dat roept een jongere op de Glen Mills-school in de film Cool als hij de confrontatie met een lastige medeleerling niet meer aankan. Dan komen zijn maten snel aan rennen om steun te verlenen: ze zorgen ervoor dat de amokmaker rustig wordt – eventueel door hem hardhandig tegen de grond te duwen. Zo gaat het in het echt ook in de Glen Mills-school, vertellen de jonge acteurs in Het Ketelhuis. De groepsdwang wordt in Glen Mills aangewend om iets positiefs gedaan te krijgen.

Steun hebben de spelers en makers van Cool de afgelopen week gekregen, in hun poging de `boycot' van Pathé te doorbreken.

Zo zegt misdaadverslaggever Peter R. de Vries desgevraagd het ,,onbegrijpelijk'' te vinden dat deze film niet gedraaid wordt. ,,Als je ziet wat ze wel draaien...'' Hij stuurde na de première in Scheveningen een fax naar de Hoenderloo-Groep om hen met Cool te feliciteren. Hij prees het filminitiatief als een poging ,,ontspoorde jeugd [...] een nieuwe kans te geven. In een tijd dat het de gewoonste zaak van de wereld is om detentiebeleid en heropvoeding af te kraken als geldverslindende en zinloze activiteiten was het voor iedereen heel goed om eens een tegengeluid te horen van mensen die zich daadwerkelijk inspannen om het tegendeel te bewijzen.''

Ook vanuit de Tweede-Kamerfractie van de VVD heeft het Cool-initiatief steun gekregen. Twee Kamerleden, Fadime Örgü, woordvoerder jeugd van de fractie en Jan Rijpstra, woordvoerder cultuur, hebben samen een brief aan de directie van de Pathé bioscopen gestuurd. Ze vragen Pathé om de film alsnog te vertonen, wegens het grote maatschappelijke belang dat zij aan de film hechten. Zij begrijpen als VVD'ers dat een bedrijf als Pathé ,,commerciële en esthetische/kwalitatieve afwegingen'' moet maken. Maar: ,,Initiatieven zoals de film Cool acht de VVD van groot belang en verdienen wat ons betreft navolging in de strijd tegen jeugdcriminaliteit, een verschijnsel waarvan u als bioscoopexploitant in het recente verleden heeft aangegeven hinder te hebben ondervonden'', schrijven ze.

En: ,,Omdat Pathé met een marktaandeel van 25 procent en 105 bioscopen de grootste bioscoopexploitant in Nederland is, zal Cool een groot deel van de doelgroep niet bereiken. Een gemiste kans. Niet alleen voor de doelgroep van de film, maar ook voor u. Juist met het vertonen van deze film kunt u zich als een maatschappelijk betrokken ondernemer profileren. Wij hopen dat u die kans wilt grijpen. Daarvoor is het nog niet te laat'', aldus beide VVD-Kamerleden.

Pathé wil niet reageren op de brief, althans niet in de media, maar zegt dat er ,,niets wijzigt in het beleid''.

BROEKHOEST

Al die strubbelingen rond hun film hebben niet direct invloed op het humeur en vitaliteit van de nieuwbakken hiphop-filmsterren, bleek vrijdag in Het Ketelhuis. Integendeel: de bescheiden sterrenstatus smaakt naar meer.

Sommige van de jongens willen nu ze in de film gespeeld en gezongen hebben verder in die richting, zeggen ze.

Zoals oud-Glen Mills-student Mohammed Harrassi, die in de film het nummer `Ademnood' rapt. Dat deed hij in Amsterdam aan het eind van de avond ook weer, begeleid door Julliën de Roover als `human beatbox'. Met zijn mond ritmische geluiden maken, alsof het uit een ritmebox komt, doet Julliën altijd, vertelde hij de ongeveer tachtig aanwezigen. In de film zie je het hem ook steeds doen. ,,Dat was een van de dingen die wij aan de film hebben toegevoegd'', zei Julliën.

Hadden de Cool-cast leden meer in te brengen in de film?

Farhane El Hamchoui: ,,Op het script hadden we invloed. Niet zozeer in het verhaal, maar woorden. Hoe wij op straat dingen zeggen, dat was soms heel anders dan het geschreven was. Woorden en uitdrukkingen. Zo stond er bijvoorbeeld het woord `broekhoest' in. Dat woord kennen wij niet.'' ,,Scheet'' klinkt er uit het publiek. Gelach uit de zaal, ook van scenario-schrijvers Holman en Van de Westelaken.

Maar ook bij de regie-aanwijzingen, over hoe het er bij een benzinestation-overval aan toe gaat, of hoe gangleider Prof, gespeeld door professioneel acteur Johhny de Mol, spreekt en zich gedraagt, daarop had de Cool-cast invloed, vertellen ze.

Was dat niet moeilijk, acteren zonder ervaring?

Fouad Mourigh, die een van de bankovervallers speelt: ,,Hoe zo geen acteerervaring? Ik had wel acteerervaring. Een overval plegen is ook acteren. En dat had ik al een paar keer gedaan. Dus ik had wel ervaring.''

Van Gogh was bij de selectie van zijn beginnende acteurs heel streng – maar de jongens hielden hun hoofd cool, vertelt Mourigh. Ze vonden het spannend.

Van Gogh heeft sommige van de spelers uit Cool al weer gevraagd mee te doen in de film 06-05, over Pim Fortuyn, die hij nu opneemt (en die op internet, via Tiscali, in première zal gaan. Cool komt wellicht ook op internet). Van Gogh is uitvoerig wezen kijken op de school, en de scenarioschrijvers ook.

Maar is steractrice Katja Schuurman, die `gangsterliefje' speelt, ook echt op de Glen Mills wezen rondkijken?

Fouad Mourigh, Farhane El Hamchoui en andere leden van de Cool-cast reageren onmiddellijk: ,,Nee, en dat was maar goed ook. Dat was uitgelopen op een hoop straf. Want je mag op Glen Mills een vrouw alleen maar tot de schouders bekijken, uit respect. En als Katja daar was rondgelopen, ja dan kan je je ogen natuurlijk niet...''

Overigens snappen de jongens van de Cool-cast niet waarom Pathé beweert dat Cool geen commercieel perspectief zou hebben. ,,Katja doet mee!'' roept Fouad Mourigh, ,,En Johnny de Mol..'' ,,En jullie'', roept iemand uit het Ketelhuis-publiek. Applaus, gejoel, gelach.

Info: www.cooldefilm.nl met daarop film- en muziekfragmenten en bioscopen waar de film draait, zoals deze week: Rembrandt, Eindhoven, Cinestar, Enschede,Catharijne Utrecht, Babylon Den Haag, Cinerama Rotterdam, Cinemec Ede, Cinecity Vlissingen, Ketelhuis Amsterdam, Cinerama Amsterdam en 11 t/m 17 nov in de Gigant te Apeldoorn.

    • Paul Steenhuis