Zwitsers genoeg voor een paspoort

Zondag spreken de Zwitsers zich uit over versoepeling van het recht op het staatsburgerschap. Kan Osama bin Laden een Zwitsers paspoort krijgen?

De posters van de Zwitserse Volkspartij zijn heel duidelijk: gekleurde handen die graaien in een bak met paspoorten. Dat is precies het beeld dat de partij wil geven over het referendum van zondag. Dan mogen de Zwitsers zich uitspreken over een versoepeling van de wet op het staatsburgerschap.

Tot nu toe is het voor buitenlanders bijna ondoenlijk om een Zwitsers paspoort te bemachtigen. Eerst moeten ze ten minste twaalf jaar wachten voordat ze in aanmerking kunnen komen. Ook daarna zijn de regels, een beetje afhankelijk van het kanton waar iemand woont, heel streng. In sommige conservatieve regio's kwam er nog niet eens zo heel lang geleden een inspecteur thuis langs om te kijken of alles er wel keurig uitzag. In veel steden beslissen speciale commissies over individuele aanvragen, waarbij de kandidaten allerlei vragen moeten beantwoorden om te achterhalen of ze wel Zwitsers genoeg zijn – in de praktijk leidt dat vooral tot afwijzing van ex-Joegoslaven, die in de jaren negentig massaal hun toevlucht zochten in Zwitserland.

Door al die regels kunnen zelfs derde generatie buitenlanders, van wie de ouders dus al in Zwitserland zijn geboren, zich niet automatisch Zwitser noemen. Het gevolg is dat het land anderhalf miljoen buitenlanders telt op een totaal van ruim zeven miljoen inwoners.

De regering – volgens opiniepeilingen gesteund door zo'n zestig procent van de bevolking – wil nu de inburgering versoepelen voor tweede generatie buitenlanders. En hun in Zwitserland geboren kinderen zouden voortaan in bijna alle gevallen automatisch het staatsburgerschap moeten krijgen.

De rechts-populistische Zwitserse Volkpartij (SVP), de grootste partij in het parlement en dankzij het Zwitserse consensusmodel met twee ministers vertegenwoordigd in de zeven leden tellende regering, is fel tegen iedere versoepeling. In Zwitserland is het volk soeverein, dat wil zeggen het hoogste gezag – vandaar dat alle belangrijke wetgeving in een referendum aan het volk moet worden voorgelegd. Daaraan wordt door de SVP een bijna mythische waarde toegekend. De SVP wekt de indruk dat de regering het staatsburgerschap in de uitverkoop doet, en daarmee ook de directe democratie.

,,Integratie betekent dat iemand zich aan onze wetten houdt, dat hij onze manier van leven kent en begrijpt, en ook accepteert'', aldus het parlementslid Ulrich Schlüer. Hij is daarom tegenstander van `massa-inburgering' zoals het in de partij heet. De partij vertroebelt de discussie door in het debat steeds asielzoekers en illegale immigranten op een hoop te gooien met buitenlanders die al jaren legaal in Zwitserland. Versoepeling van de bestaande regeling zou, volgens de SVP, leiden tot een toename van de criminaliteit.

Binnen de SVP bestaat grote vrees voor de toename van het aantal moslims. Herhaaldelijk wordt gesteld dat instemmen met de wetswijziging ertoe zal leiden dat Zwitserland binnen enkele decennia een islamitisch land zal worden. In het kanton Wallis hangen posters van Zwitserse paspoorten met een foto van Osama bin Laden erin. Jasmin Hutter, partijgenoot van Schlüer, vertelde tegen de BBC dat een van haar beste vrienden Turks is. ,,Maar dat zou je niet zeggen, ze lijkt net Zwitsers.''

De BBC laat ook Fatma Karadimir aan het woord. Ze is 23 jaar, geboren en getogen in Zwitserland, maar Turkse omdat haar ouders meer dan veertig jaar geleden vanuit Turkije als gastarbeiders naar Zwitserland kwamen. Ze diende een verzoek om het staatsburgerschap in bij de gemeentelijke commissie die de aanvragen moet beoordelen. Die kwam met de mededeling dat ze nog tien jaar moet wachten.

,,Het is alsof ze zeggen: goed, je leeft hier, werkt hier en betaalt je belasting. En dan, over een lange tijd, als wij denken dat je goed genoeg bent, belonen we je met een Zwitsers paspoort'', aldus Karadimir.