Water drinken uit een poepton

,,Er waren poeptonnen en drinkwatertonnen waarvoor dezelfde tonnen werden gebruikt.'' De 16-jarige Rolf Breier uit Oostenrijk schreef dit toen hij tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940-1945) in Suriname gevangen zat.

Met Duitsers en mensen die voor nazi-Duitsland waren was hij opgesloten in een kamp. Het leven was er geen pretje. Rolf had maar weinig bezittingen; hij bewaarde ze in een houten kistje: een zelfgemaakte dolk, een mes, lepel, rasp en scharen die hij in het kamp gevonden had. De voorwerpen, roestig en oud, zijn te zien op de tentoonstelling Wereldoorlog in de West; Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba 1940-1945 in het Verzetsmuseum in Amsterdam.

Suriname, de Nederlandse Antillen en Aruba waren heel lang koloniën van ons land. De Nederlanders waren er de baas. Maar toen Nederland in 1940 bezet werd door de Duitsers had het niets meer te zeggen over de grondgebieden in `de West'. De koloniën daar zijn niet bezet. Je hoort er dan ook weinig over. Hoog tijd dus om er eens aandacht aan te besteden, vindt het Verzetsmuseum, want de oorlog ging er niet ongemerkt voorbij. Dat blijkt ook uit de foto's, zwart-witfilms en verhalen van ooggetuigen. Er waren gevangenenkampen in Suriname en in de hoofdstad Paramaribo was een wijk voor joodse vluchtelingen. Vanaf 1941 waren Amerikaanse troepen gelegerd in Suriname. De bevolking in de West moest voor het eerst dienen in een eigen leger.

Van groot belang was het bauxiet in Suriname. In een vitrine ligt een klomp van deze rode steensoort. Daaruit wordt erts gewonnen, dat weer nodig is om aluminium te maken. Meer dan de helft van alle gevechtsvliegtuigen van de geallieerden (de landen die tegen Duitsland vochten) werden gebouwd met dit aluminium. Tachtig procent van de brandstof voor de vliegtuigen kwam van olieraffinaderijen op de Nederlandse Antillen.

Voor leerlingen uit groep zeven en acht is er een opdrachtenboekje met allerlei vragen. Bij een foto van het houten kistje staat bijvoorbeeld: van wie is deze kist? Waarom is hij gevangengezet? Vind je dat eerlijk? David (9) die met mij mee is gegaan aarzelt: wat had Rolf eigenlijk gedaan, vraagt hij zich af, hij was toch nog een jongen?

Niet alleen met de opdrachten in het boekje kunnen scholieren hun kennis van de Tweede Wereldoorlog testen. Op de tentoonstelling zijn ook computerschermen met stellingen die je kunt aanklikken. Zoals: is het waar of niet waar dat alles in de West 's avonds en 's nachts donker moest zijn? Hier is alvast het antwoord: ja, dan was het moeilijker voor de Duitse onderzeeboten om doel te treffen.

Wereldoorlog in de West is te zien tot 29 november. Verzetsmuseum, Plantage Kerklaan 61, Amsterdam. Kijk ook op www.verzetsmuseum.org