Student, ontwaak uit de apathie!

Het meest verontrustende aan de huidige gang van zaken binnen het hoger onderwijs is niet de rücksichtsloze bezuinigingsdrang die kabinet na kabinet in de afgelopen decennia heeft beheerst. Noch het feit dat het huidige kabinet de meest boude poging doet de universiteiten in financiële zin beperkt toegankelijk te maken, noch het gegeven dat het beleid voor het hoger onderwijs uitsluitend schijnt te worden gemotiveerd door wat het in direct tastbare, concreet economische termen oplevert. Veeleer is het de volstrekte afwezigheid van verontrusting over deze plannen van de student zelf.

Toen eind jaren '60 een groep studenten besloten naar het Maagdenhuis te trekken om inspraak te eisen op de universiteiten en het concept van de werkgroep afgedwongen werd, zal geen van hen beseft hebben dat de inwilliging van die eisen zou verzanden in een onvoorziene en stuitende apathie van de volgende generaties studenten. Wie vandaag de dag een werkgroep instapt die is afgevuld met eerstejaarsstudenten, hoort na tien minuten de vraag: ,,Meneer, wat u zojuist allemaal gezegd heeft ter inleiding van dit college, zal dat terugkomen op het tentamen?''

Niet alleen het overheidsbeleid is mede schuldig aan de nihilistische houding van de huidige generatie studenten. Wel is het duidelijk dat voor dit kabinet de universiteit een instituut is waar men zo snel en zoveel mogelijk `arbeidskrachten' klaarstoomt. Het concept `talent' lijkt in de ogen van staatssecretaris Mark Rutte uitsluitend te staan voor een potentiële werkkracht in het bedrijfsleven.

Het opvoeren van de tijdsdruk leidt er echter toe dat studenten zijn verworden tot `punten- en diplomajagers' in plaats van ambitieuze intellectuelen. Zij onderwerpen zich kritiekloos aan het curriculum en streven ernaar de studie zo snel en ongecompliceerd mogelijk af te ronden. Geen wonder dat men zich niet meer politiek organiseert in de studententijd, zoals Mark Rutte dat zelf deed door zich bij de JOVD (de jongerenorganisatie van de VVD) te scharen, of artistiek ontwikkelt. In Trouw liet recensent Rob Schouten onlangs weten dat de huidige generatie literaire debutanten zich in zijn ogen door een verbluffend gebrek aan verbeelding lieten inspireren. Het jaar 2003 leverde qua romandebuten voornamelijk persoonlijk getinte, profane levensbeschrijvingen op en er was geen glimp te zien van een nieuwe `Kafka' of `Nabokov'. Er is in de jonge (intellectuele) wereld klaarblijkelijk geen ruimte en tijd meer voor uitgekiende verbeelding.

Een dergelijke signalering kan niet los worden gezien van het armzalige intellectuele klimaat op de universiteiten. Het ideaal van de intellectuele mondigheid, de geëngageerde vitaliteit en artistieke betrokkenheid leeft niet in de burelen van het ministerie als gevolg waarvan studenten doen wat van hen wordt verwacht: punten halen en zo snel mogelijk vertrekken.

Het is de hoogste tijd dat studenten opkomen voor een beter onderwijscurriculum, alsmede voor een beter intellectueel klimaat aan de universiteiten.

Het is tijd voor verzet.

Matthijs Ponte is student wijsbegeerte aan de Universiteit van Amsterdam.