Oude mensen, nieuwe beelden

Deze week is op de 50plusbeurs te Utrecht de 50PlusKalender gepresenteerd. Het is een kalender met naaktfoto's van bekende vrouwen van boven de vijftig zoals Sandra Reemer. De kalender is onderdeel van de campagne over beeldvorming van het Nationaal Comité Dag van de Ouderen. Dit comité is in ons land verantwoordelijk voor de organisatie van de door de Verenigde Naties ingestelde Internationale Dag van de Ouderen, die op 1 oktober wordt gevierd.

Waarom een kalender met naakte vrouwen? ,,Omdat'', zo valt op de website ouderendag.nl te lezen, ,,hiermee uiting wordt gegeven aan kracht, zelfredzaamheid, zelfvertrouwen, vitaliteit, uitstraling en schoonheid.'' Klaarblijkelijk zijn dat zaken die met ouderen verbonden zijn. Hmm, als ik dat zo hoor, kan ik bijna niet wachten. Oud is trendy. Grijs is het nieuwe zwart. Geen wonder dat steeds meer mensen er aan meedoen. Het is kennelijk een lifestyle. Inderdaad. Bij de kalender gaat het om de look van ik ben er en ik doe nog mee. ,,Bloot met een knipoog, want schoonheid en aantrekkelijkheid hebben met leeftijd weinig van doen.'' Volgens Hedy d'Ancona, voorzitter van het Comité, gaat het er om op een andere wijze na te denken over en te kijken naar ouderen en ouder worden. ,,Ook na je

50-ste ben je nog actief, betrokken bij de maatschappij, mooi en uitdagend.'' Jazeker, maar geldt dat voor de meeste mensen ook voor de periode na je tachtigste?

Het empowerment-ideaal druipt van de woorden van D'Ancona af. Het gaat hier om een soort politieke correctheid die uitgaat van de gedachte dat niets een gebrek is en alles een uitdaging. De kreten over de kalender doen ook denken aan het enthousiasme waarmee de theatervoorstelling De Vagina Monologen een aantal jaren geleden in ons land werd verwelkomd. Onder het motto `omdat je vagina jouw levensverhaal vertelt' passeerden allerlei olijke vier-je-vrouwzijn-vragen de revue. ,,Als je vagina zich zou kleden, wat zou ze dan dragen?''

De echo van de vagina's is thans godzijdank een beetje verstomd, maar nu is er dus de mooi-oud-is-niet-lelijk kalender. En met dit product is de toon van de Dag voor de Ouderen gezet. Die draait op deze manier natuurlijk helemaal niet om de mensen om wie het werkelijk gaat. Het is duidelijk niet de bedoeling om de ellende waarin veel ouderen verkeren op de meest indringende wijze wereldkundig te maken. Niks geen vlammend protest tegen stille armoede en eenzaamheid. Geen beelden van creperende oudjes van ver boven de vijftig die in onverwarmde, tochtige woningen de longen uit het magere, bibberende lijf hoesten zoals ook deze winter onder Balkenende II het geval zal zijn.

De dag wordt ook niet aangegrepen om eens flink uit te halen naar die directeuren van zorginstellingen als de thuiszorg die weigeren hun verantwoordelijkheid te nemen door op te stappen wanneer het hun niet lukt de zorg te leveren die zij geacht worden te leveren. Ook zal er niet eindeloos worden geprotesteerd tegen het grove schandaal dat je zowat moet bedelen om gereanimeerd te mogen worden als je toevallig in een verpleegtehuis zit. Tegen het feit dat iemand die oud is daar zelf eigenlijk nauwelijks een keuze in wordt gelaten, omdat de directeur van in dit geval een Haagse verpleeginstelling op de televisie beweerd heeft dat het heel onverstandig is om je op zekere leeftijd te laten reanimeren. Bijna niemand wil het, zei hij, om eraan toe te voegen dat als iemand in zijn tehuis de euvele moed had aan te geven dat per se wel te willen, er eigenlijk niet aan dit verzoek kon worden voldaan wegens gebrek aan personeel.

Op de dag van de ouderen zal geen vitale 50plusser het kabinet opgespaarde onwelriekende lakens toewerpen uit protest tegen het feit dat ouderen die veel minder vitaal zijn in hun pyjama ronddwalen en niet genoeg worden gewassen.

Toegegeven, als je dat soort dingen centraal stelt, verander je niets aan de beeldvorming over ouderen. Het is hetzelfde probleem als ooit in verband met Afrika werd geopperd. Met name Afrikaanse intellectuelen vonden het neokoloniaal als je vooral de ellende, de hongersnoden en onderdrukking op dat continent beklemtoonde. Zo zou er nooit wat veranderen. Maar wat nou als een bepaald beeld niet alleen maar om de een of andere duistere patriarchale, anti-emancipatorische en dus onderdrukkende reden worden `gevormd' of geconstrueerd? Wat als zo'n beeld nu eens een belangrijk deel van de realiteit van alle dag weergeeft, zoals in dit geval van de ouderen? Moet het dan toch vernietigd worden, in de hoop dat daarmee ook de werkelijkheid verandert? Nee, want dat werkt niet.

Zo'n 50pluskalender en vooral de begeleidende boodschap van het Comité is een ontkenning van het bestaan van mensen die oud zijn en niet in staat jolig en vitaal rond te dartelen. Zij worden, om ook maar eens in postmoderne empowerment-termen te spreken, door het beeld verdrongen en daarmee buiten beeld gehouden.

Tegelijkertijd verbreid je met zo'n beeldvormingcampagne eigenlijk de boodschap: kijk, zo ziet oud zijn er uit. Mooi, vitaal, interessant. Uiteraard geef je genereus de opbrengst van de kalender aan projecten voor minder gelukkige ouderen, maar dat is bijzaak. Het gaat vooral om het beeld en daar horen ongelukkige ouderen niet in thuis.

Natuurlijk is het zo dat oud niet een synoniem is voor lelijk of zielig. Dat begrijp ik wel. Overigens ook zonder (of ondanks) die kalender. Maar ik denk tegelijkertijd dat zo'n Dag voor de ouderen niet voor niets door de VN is ingesteld. Dagen als de Dag van de vrouw (en drie dagen na de Dag voor de ouderen heb je ook nog Dierendag) zijn bedoeld om de positie van de minst bedeelde leden binnen de groep waar de dag naar vernoemd is, te verbeteren, omdat die in veel opzichten inderdaad verbetering behoeft.

Daarom kennen de VN geen dag van de blonde trophy wives, multimiljonairs of blanke mannen van middelbare leeftijd in het bezit van een Jaquar XJ. En dus ook niet een dag voor kekke, blote dames op leeftijd die ,,nog altijd meedoen''.

    • Amanda Kluveld