`Nu ingreep zekerheid voorkomt pijn later'

De ministers Clement en Brinkhorst hameren op `groei, werk en innovatie' om van de Europese economie de meest concurrerende en dynamische ter wereld te maken.

,,Het heeft lang geduurd, maar de mentaliteitsverandering is in volle gang. Op alle niveau's, in Duitsland, Nederland, overal in de Europese Unie.'' Wolfgang Clement, de Duitse minister van Economische Zaken, is verrassend optimistisch voor een politicus die al vele weken wordt geconfronteerd met boze demonstranten. Net als Laurens Jan Brinkhorst, zijn Nederlandse collega. Plakkaten met zijn foto werden deze week meegedragen op de demonstratie in Rotterdam voorzien van een gele gevarendriehoek: `Nederland verdient beter'.

Brinkhorst moest deze week even slikken in de Kamer toen GroenLinks fel van leer trok en de kabinetsplannen voor de sociale zekerheid `asociaal' noemde. ,,Het is nog nooit gelukt om flexibilisering van de arbeidsmarkt zónder verzet van de vakbeweging door te voeren'', zegt Brinkhorst.

Beide ministers zitten als `brothers in arms' in een suite van het Brusselse Hotel Metropool en nemen samen de sociale en economische temperatuur op in hun land, en in Europa. Want vandaag komt in Brussel onder leiding van Brinkhorst de Europese Raad voor Concurrentievermogen bij elkaar – waar Europese ministers van Economische Zaken en Onderzoek elkaar treffen. Een belangrijke ontmoeting vindt Brinkhorst. Hem is er veel aan gelegen dat álle ministers die bij de kenniseconomie zijn betrokken elkaar regelmatig spreken. Wil Europa in 2010 de meest concurrerende economie worden, zullen de krachten gebundeld moeten worden.

Want de agenda voor alle landen in de Europese Unie is volgens Brinkhorst en Clement de komende jaren eenduidig. ,,Economische groei, werk en innovatie'', zegt Clement. Hieraan moet absolute prioriteit worden gegeven. Voor de Duitse minister is het zonneklaar: de burgers die nu leven moeten iets doen opdat de volgende generatie ook nog een behoorlijke baan, een behoorlijk pensioen en, zo nodig, een behoorlijke uitkering heeft.

,,Als we de huidige ingrepen in de sociale zekerheid en veranderingen op de arbeidsmarkt niet doorvoeren, zullen toekomstige maatregelen veel harder zijn'', zegt Brinkhorst. Hij heeft ,,heel sterk'' het gevoel dat we niet voor de volgende verkiezingen werken, maar voor de volgende generatie. Een kleinere generatie voor wie de lasten niet te groot mogen worden. ,,Dat noem ik ook solidariteit.''

Clement knikt instemmend. In Duitsland is de situatie niet anders dan in Nederland. Een toenemende groep 65-plussers, minder jongeren, stijgende werkloosheid, lage economische groei en bedrijven die de wijk nemen omdat ze door de hoge lasten in Europa te weinig concurrerend zijn. Over de analyse van de problemen en de aard van het medicijn zijn Clement en Brinkhorst het roerend eens.

,,Natuurlijk zijn de maatregelen die in Duitsland en Nederland genomen worden pijnlijk'', erkent Clement. ,,Er is een acceptatieprobleem. Wie doet nou graag een stapje terug.'' De minister had ook niet verwacht dat de bevolking zou applaudiseren bij de voorgestelde ingrepen in de sociale zekerheid. Jarenlang hikte Duitsland aan tegen de noodzakelijke aanpassing van het sociale stelsel. De arbeidsmarkthervormingen van de Duitse regering staan inmiddels als `snoeihard' bekend. Vanaf 2005 worden uitkeringen gelimiteerd en krijgen werklozen nog slechts één jaar WW (werkloosheidsuitkering). Daarna is het rondkomen van 345 euro per maand plus vergoeding voor `passend' huisvesting. Het begrip `passende arbeid' is allang verlaten. Voor het pensioen moet de burger nu zelf gaan sparen en de gezondheidszorg vraagt steeds meer eigen bijdrages. ,,Het gaat er werkelijk om het roer om te gooien en de financiering van huidige problemen en toekomstige uitgaven veilig te stellen'', zegt Clement en noemt een voorbeeld.

Duitsland heeft momenteel drie miljoen langdurig werklozen (twaalf tot achttien maanden geen baan). ,,In het bestrijden van de langdurige werkloosheid hebben we het afgelopen tijd 26 miljard euro geïnvesteerd. Dat kunnen we niet meer opbrengen. Er blijft eenvoudig te weinig geld over voor scholen, hoger onderwijs, wetenschap en innovatie'', legt hij uit. Juist die investeringen zijn cruciaal voor de toekomst van Duitsland.

Dat geldt ook voor Nederland, zegt Brinkhorst. In de jaren negentig flinke groei, nu zwaar weer. ,,Europa kan niet op dezelfde voet doorgaan, terwijl andere delen van de wereld met enorme sprongen vooruit gaan. Vernieuwing van de Europese samenleving staat bovenaan de agenda. We moeten verhinderen dat Europa het museum van het verleden wordt.''

Daarom moet de nadruk worden gelegd op activiteit in plaats van inactiviteit, op geschiktheid van mensen in plaats van (arbeids)ongeschiktheid, op zelfhulp, op risico en op prestatie. Begrippen die beide ministers gebruiken, want het doel is dat er in Europa meer mensen werk krijgen. Meer taboes moeten worden geslecht, vinden beide ministers. Waarom is het logisch dat je in Berlijn voor een plaats in de crèche bedragen tot 600 euro betaalt en niets voor een studie tot je 25ste of 26ste, zegt Clement, die invoering van collegegeld – een omstreden thema in Duitsland - niet schuwt. ,,En waarom zouden de beste universiteiten in de toekomst niet meer geld kunnen vragen'', reageert Brinkhorst.

Een mentaliteitsomslag is in volle gang, meent Clement, op alle fronten. Daarom acht hij het doel dat de Europese leiders jaren geleden in Lissabon formuleerden om Europa de meest concurrerende economie in 2010 te maken, nog steeds haalbaar. Een Europa waarin Europese `kampioenen' in het bedrijfsleven worden gestimuleerd, waarin een Europees octrooi tot stand komt en waarin de markt voor diensten net zo vrij wordt als de interne markt voor produkten. Het doel is ambitieus, maar het is het belangrijkste dat we te doen hebben, oordelen beide ministers.