`Hij kan eigenlijk alles, behalve besturen'

De Haagse wethouder Arend Hilhorst trad woensdag af. Hoe kon een ervaren politicus, die tien jaar politiek adviseur van premier Wim Kok was, zo in de problemen komen?

Een aimabele man met een groot denkvermogen, betrokken en integer, vaak succesvol in zijn werk. Wie de raadsleden – van alle kleuren van het politieke spectrum – gisteravond in de wandelgangen van de gemeenteraadsvergadering in Den Haag over de net afgetreden wethouder Arend Hilhorst (PvdA) hoorde praten, begrijpt niet waarom de wethouder moest aftreden. Maar doorvragen levert het beeld van een man op die, ondanks zijn twintig jaar ervaring op het Binnenhof, het politieke spel niet goed begreep.

Opmerkelijk, omdat Hilhorst twaalf jaar lang politiek adviseur en rechterhand was van PvdA-leider Wim Kok, eerst op het ministerie van Financiën, en later op Algemene Zaken. Hilhorst was de eerste spin doctor van de PvdA – een rol waarin hij probeerde de media zo te sturen dat de partij daar publicitair de meeste baat bij had. Een man ook die in het Haagse circuit volgens sommigen te veel macht had binnen de partij en daarom spottend de bijnaam `Raspoetin van de PvdA' had gekregen.

In 2001 werd Hilhorst wethouder in Den Haag, met de portefeuille ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing. Als wethouder ontwikkelde Hilhorst een kwetsbare bestuursstijl, zo zegt het merendeel van de raadsleden. Hij luisterde graag naar anderen, maar trok te weinig zijn eigen plan, waardoor hij zijn omgeving te veel invloed op zijn besluiten gaf. Hij was ook te goedgelovig, een ,,nette man'', die ten onder ging aan de ,,grote belangen'' rond zijn portefeuille. En hij werd door zijn eigen partij, de PvdA in de steek gelaten, zo menen veel gemeenteraadsleden.

Hilhorst kwam al eerder in aanvaring met de gemeenteraad: de ontruiming van een woonwagenkamp en de geplande sloop van het wooncomplex Zwarte Madonna zorgden voor veel tumult. De laatste rel ging over de positie van zijn topambtenaar Henk Jagersma, algemeen directeur van de Dienst Stedelijke Ontwikkeling van de gemeente. Jagersma bleek commissaris te zijn van Axioma, moederbedrijf van adviesbureau Koningsbos. Twee commissarissen van het bedrijf Woningbeheer, eigendom van de gemeente en actief in vastgoedmanagement en stadsvernieuwing, bleken ook aan het adviesbureau gelieerd te zijn. Jagersma, die van tevoren keurig toestemming had gevraagd en gekregen voor zijn commissariaat, legde die functie anderhalve week geleden neer.

Onbegrijpelijk, zeggen veel raadsleden, dat Hilhorst akkoord ging met het commissariaat van Jagersma. De wethouder en zijn topambtenaar kenden elkaar al lang omdat zij beiden begin jaren negentig op het ministerie van Financiën werkten: Hilhorst als adviseur van Kok en Jagersma als woordvoerder Rijksbegroting. Opvallend is dat Hilhorst zelf de enige wethouder in het college was die aangaf dat de nevenfunctie van Jagersma wel eens tot problemen ,,in de beeldvorming'' kon leiden, zo blijkt uit een brief van Jagersma aan de gemeentesecretaris. Drie van de vier verantwoordelijke wethouders waren volgens Jagersma ,,ronduit enthousiast'' over het commissariaat.

Dat Hilhorst, ondanks zijn eigen bedenkingen, instemde met de nevenfunctie van Jagersma, tekent zijn bestuursstijl, meent Robert van Lente, raadslid en fractievoorzitter van D66. ,,Een wikker en weger'', noemt Van Lente hem, die zich schijnbaar door ambtenaren en collega-wethouders liet domineren. ,,Een overlegger, die zijn oordeel vaak liet afhangen van anderen'', zegt Bert van Alphen, fractievoorzitter van Groenlinks. Van die stijl maakte sommige mensen in politiek en bedrijfsleven graag gebruik.

Hilhorst gaf mensen hun verantwoordelijkheid, en greep niet zo snel in, denkt raadslid en partijgenoot Marieke Bolle. En hij was een nette, loyale man. ,,Dat siert hem, maar is politiek niet handig'' zegt Bolle. Volgens coalitiegenoot en CDA-raadslid Adri Hartman had Hilhorst iets minder in zijn omgeving moeten vertrouwen.

Dat Jagersma zich – zonder medeweten van Hilhorst – in een interview met de Haagsche Courant nogal kritisch uitliet over de procedures rond grootschalige bouwprojecten, zien veel raadsleden als een bewijs dat de wethouder onvoldoende regie had. Een typische polderbestuurder, noemt PvdA-fractievoorzitter Henk Kool, zijn partijgenoot. ,,Arend ontbeert leiderschap, en dan red je het hier niet.''

Die typering van Hilhorst verschilt als dag en nacht van het beeld dat bestaat van zijn voorganger Peter Noordanus, ook PvdA'er. Die stond bekend als een flamboyante leider die er stevig de wind onder had. ,,Ik heb gewoon niet het gevoel dat ik de wijsheid in pacht heb'', reageert Hilhorst zelf. En daarom luistert hij veel naar anderen. Dat zo het beeld ontstaat dat die hem de weg wijzen begrijpt hij wel, maar het is onjuist.

Ook Anne Mulder, raadslid van coalitiegenoot VVD, denkt dat het vooral de beeldvorming is, die Hilhorst parten heeft gespeeld. Mulder noemt de wethouder juist een ,,koele analyticus'' die soms uit het oog verloor hoe hij op mensen overkwam. De Zwarte Madonna (een appartementencomplex dat Hilhorst onder groot protest van bewoners en opppositie wilde slopen) heeft Hilhorst nooit van binnen bezocht, vertelt Mulder. ,,Dat lijkt te emotieloos, dat gaat tegen je werken'', zegt de VVD'er.

Een aantal raadsleden vindt dat het Hilhorst wel eens aan dossierkennis ontbrak. In debatten over de ontruiming van het woonwagenkamp Leyweg raakte Hilhorst de draad kwijt als hij zich niet door Jagersma kon laten toefluisteren, zeggen de fractievoorzitters Van Lente (D66) en Van Alphen (GroenLinks). Mulder (VVD) en Kool (PvdA) roemen hem juist om zijn dossierkennis. De wethouder zelf noemt de kritiek op zijn feitenkennis ,,heel erg onterecht''.

Volgens Hilhorst is hij het slachtoffer geworden van ,,pech onderweg'', met een portefeuille die, zo vindt iedereen, de zwaarste van Den Haag is, en de ,,grote belangen rond het bedrijf Woningbeheer''. Woningbeheer is een gevaarlijk dossier, waar één fout fataal kan zijn, zegt partijgenoot Bolle. Volgens andere partijen kwam het gevaar echter vooral van de PvdA zelf. Anne Mulder: ,,Hij is het slachtoffer geworden van PvdA'ers die zich profileerden''. De PvdA stelde zich zo hard op, vindt CDA'er Hartman, dat Hilhorst geen uitweg meer vond. PvdA-fractievoorzitter Kool kreeg gisteren tijdens de raadvergadering dan ook de wind van voren van andere partijen.

Kool begrijpt wel dat raadsleden de schuld bij zijn fractie leggen. Maar de harde opstelling van de PvdA in het Woningbeheerdossier, was niet de oorzaak van het aftreden van Hilhorst, al was het misschien wel de laatste druppel. Kool maakt zich geen zorgen om de toekomst van Hilhorst: ,,Hij komt er wel. Hij kan eigenlijk alles, behalve besturen.''