Een spreuk voor elke film

Jean van de Velde, gast van het jaar op het Nederlands Film Festival, geeft er een cursus scenario schrijven.

De eerste regel van het script van All Stars was `Tokio. Exterieur. Dag.' ,,Ik wilde wel eens naar Tokio, vandaar'', zegt Jean van de Velde. Het werd Taiwan. ,,Door die lokatie kon ik duidelijk maken hoe belangrijk een voetbalwedstrijd is voor de hoofdpersoon. Hij zit aan de andere kant van de wereld en nog maakt hij zich druk over een wedstrijd van de Swift Boys 8.'' Jean van de Velde is gast van het jaar op het Nederlands Film Festival. Alle films die hij regisseerde of waarvoor hij het scenario schreef, waaronder Lek, All Stars en Oeroeg, worden vertoond. Tijdens de openingsavond woensdag was al een glimp te zien van Floris, zijn bioscoopvariant van Paul Verhoevens tv-serie uit 1969, die in december in première gaat.

De gast van het jaar mag altijd iets bijzonders doen in Utrecht. Jan Decleir maakte vorig jaar een film. Van de Velde (48) koos voor een achtdaagse workshop scenario schrijven. In het nieuwe Louis Hartlooper complex aan de Tolsteegbrug legt hij met behulp van de eerste scènes van films als Monty Python's Holy Grail en Erin Brockovich heel precies uit hoe je spanning ophoudt en verwachtingen doorbreekt. Na afloop van de eerste sessie praat hij nog even door in het café. Volgens Van de Velde is scenarioschrijver ,,de meest miskende, slechtst betaalde en creatiefste beroepsgroep'' in de filmwereld. ,,Het vak wordt hier nog steeds onderschat. De meeste Nederlandse scenario's kunnen wel wat meer peper gebruiken.''

Welke Nederlandse scenarioschrijvers bewondert u?

,,Dan moet ik toch de loftrompet steken over Gerard Soeteman, en niet alleen omdat ik nu met hem Floris heb gemaakt. Soeteman (schrijver van onder meer de Nederlandse films van Paul Verhoeven, BS) haalt altijd het onderste uit de kan, hij laat de kijker alle hoeken van de kamer zien.''

Wat vindt u dan van `Simon' van Eddy Terstall, de openingsfilm van dit jaar? Daarin gebeurt dat niet.

,,Simon is een prachtige film. Terstall filmt zoals Simon Carmiggelt schreef. Hij is een chroniqueur. Zelf zoek ik liever de uitersten op. Ik hou van films die langs de afgrond van het sentiment scheren.''

Gelooft u dat er eigenlijk maar tien verhalen bestaan, waarop elke film een variant is?

,,Het zijn er denk ik iets meer, twintig of dertig. Maar elke film is wel tot een spreekwoord terug te brengen. Een van de tegeltjes van Lek was: `wie met pek omgaat wordt ermee besmet'. Bij Floris dacht ik vaak aan een regel uit een gedicht van Neeltje Maria Min, `voor wie ik liefheb wil ik heten'. Floris is een film over een vader-zoon conflict geworden. Floris is de kleinzoon van Floris uit de serie, en hij moet in de film het recht verdienen die naam te dragen.''

In de workshop concentreert u zich op de openingsscènes van films.

,,Je hebt maar een paar minuten om de kijker te verleiden. En een verhaal is als een mammoettanker: als hij één graad uit de koers raakt, kun je in Dar es Salaam uitkomen in plaats van in Rio. Je moet de koers goed uitzetten.''

De cursisten moeten een krantenartikel als uitgangspunt nemen.

,,Er is hier genoeg drama te vinden. In die berichten vind je vaak de vreemdste details. Zo las ik over een tv-reperateur die een briljante uitvinding heeft gedaan op het gebied van digitale techniek. Hij was een bingo-fan en woonde in Nieuwegein. Zo'n combinatie is toch geweldig?''

    • Bianca Stigter