`De trein rijdt gewoon door'

De hervormingsgezinde Iraanse vice-president Mohammad Ali Abtahi heeft niet veel meer te doen nu er een conservatieve wind door de Iraanse politiek waait. `Niemand luistert naar me.'

Mohammad Ali Abtahi (46) ligt in zijn fauteuil opgekruld als een dikke, spinnende kater. Abtahi, een van Irans zes vice-presidenten, maakt graag opmerkingen over zijn gewicht op zijn populaire website. ,,Ik probeer de taal van de jongeren te spreken, dan moet je jezelf niet altijd serieus nemen'', vindt Abtahi.

In het gebouw van het Centrum voor Dialoog tussen Beschavingen in Teheran, waar Abtahi de scepter zwaait, is het rustig. De gloriedagen van het ontmoetingspunt zijn voorbij nu het nieuwe conservatieve parlement zich ten doel te lijkt hebben gesteld alle verworven vrijheden van de afgelopen jaren terug te draaien. De hervormers, uitgesloten van deelname aan de parlementsverkiezingen van februari, zien knarsetandend toe hoe er nu plannen worden gemaakt voor een `nationaal kostuum', hoe contracten met buitenlandse bedrijven worden opgezegd wegens `banden met het zionisme' en de toelating van buitenlandse banken, goedgekeurd door het vorige parlement weer is teruggedraaid.

,,Hopelijk kan ik deze baan snel vaarwel zeggen'', zegt hervormer Abtahi nadat hij een klein pijpje heeft aangestoken. In de boekenkast achter hem staan de bijbel en de koran naast een boek over Boeddha. Toen het centrum in 1997 door de juist gekozen, toen zeer populaire president Mohammad Khatami in het leven werd geroepen viel dat samen met de openstelling van Iran, zijn maatschappij en grenzen. De internationale paria Iran kwam uit zijn isolement en Khatami werd genoemd voor de Nobelprijs voor de vrede.

Tegenwoordig zijn de rollen weer omgedraaid. Abtahi, zelf net als Khatami een hojatoleslam, een geestelijke van middelhoge rang, heeft er dagelijks mee te maken. Hoewel hij de officiële verbindingsman is tussen de regering van Khatami en het conservatieve parlement, heeft hij niet veel te doen. ,,Niemand luistert naar me in het nieuwe parlement.''

Hebben de hervormers gefaald nu al hun wetten en plannen weer worden teruggedraaid?

,,Nee, de hervormingsbeweging heeft altijd aan het volk toebehoord. En de maatschappij is enorm veranderd, er is veel beweging. Vergelijk het met een trein, wij de politici, hebben hem wellicht op de rails gezet. Maar ook met andere bestuurders rijdt de trein gewoon door. Niemand kan de ontwikkeling in Iran stoppen. Zie het zo: zelfs al zetten ze de grootste conservatief aan het hoofd van het ministerie van Cultuur, dan zullen de mensen nog naar de film gaan.''

Wat gaat er binnenslands in Iran in de directe toekomst gebeuren?

(zucht),,Ik weet het echt niet. Op dit moment worden we geconfronteerd met allerlei vreemde plannen. Zonet heeft het parlement een wet goedgekeurd die de volksvertegenwoordiging met terugwerkende kracht zeggenschap geeft over de contracten die de overheid met buitenlandse bedrijven heeft gesloten. Deze week gaat president Khatami naar Turkije om daar een contract met Turkcell, een mobiel telefoonbedrijf, te ondertekenen. Alles is rond, maar nu vrezen we dat het parlement ons terug gaat fluiten. Op dit moment heeft een van de conservatieve parlementariërs een initiatief gelanceerd om onze kerncentrale in Bushehr te beschermen tegen een mogelijke aanval. Hij wil er met een groep vrijwillige `zelfmoordenaars' omheen gaan staan. Dat lijkt me niet werken aangezien een aanval, als die komt, waarschijnlijk vanuit de lucht zal plaatshebben. Voor de verkiezingen zaten dit soort mensen bij de Ansar-e Hezbollah'' [een conservatieve knokploeg, red.].

U wordt door de conservatieven verfoeid wegens uw openhartige websites.

,,Ze vinden dat ik me inlaat met onislamitische dingen. Maar ik praat juist graag met de jeugd; de toekomst. Op internet zeggen jongeren de waarheid. Op een van mijn pagina's melden mensen zich aan als vrienden van mij. Nee, hun foto's zijn niet altijd met hoofddoek, maar het zijn mijn zaken niet hoe mensen zich kleden. Laatst kreeg ik een mail van een vrouw die zei dat ze me haatte omdat ik een akhound (scheldwoord voor geestelijke) ben. Ik schreef haar terug dat ze mensen niet op hun uiterlijk moet beoordelen, dus ik doe dat ook niet.''

Mocht er een aanval op Iraanse kerninstallaties worden uitgevoerd, brengt dat dan de hervormingen in de Iraanse maatschappij in gevaar?

,,Wie zal het zeggen? Misschien zullen de hervormingen daarna sneller gaan.''

    • Thomas Erdbrink