De meesters zwijgen over de foto's

Bij de presentatie van de nieuwe najaarsboeken zag het er imposant uit. Friendship, een bundeling van zwartwit- en kleurenfoto's, als nalatenschap van tien Joop Swart Masterclasses die onder auspiciën van World Press Photo vanaf 1994 zijn gehouden. Swart was jarenlang voorzitter van World Press. De lezingen en fotobesprekingen van zo'n masterclass zijn wel eens een `educatieve snelkookpan' genoemd, leerzaam ook, want `kritiek is de beste manier om je grenzen te verleggen', aldus een deelnemende jonge fotograaf. In totaal kregen 118 talentvolle fotografen uit dertig landen in die tien jaar de kans zich als persfotograaf te profileren. Steeds kwam één thema aan de orde en uit de oogst stelde Erik Kessels – creative director van KesselsKramer in Amsterdam – Friendship samen, met zo'n driehonderd, thematisch gerangschikte opnamen.

Hoe geef je in reportages vorm en inhoud aan `Generation X', `Patriotism', `Neighbors', `Food', `Power', `Work', `Faith' etc.? De fotografen zelf lezen we er niet over. Hoe de `masters' destijds hebben geoordeeld over hun resultaten komen we evenmin te weten. De foto's kregen elk een éénregelig bijschrift en Kessels zwijgt over zijn criteria. Ook aan digitalisering maakt hij geen woord vuil, terwijl het uitdijende legioen amateurfotografen daar best wel iets over wil lezen, temeer omdat hun werk nu welkom is bij fotopersagentschappen.

Het motto van dit boek is dus: `U bekijkt het maar', en in die zinsnede vechten vrijblijvendheid en onverschilligheid altijd om de voorrang. Eigenlijk vlieg je in `no time' rond de wereld: van kreeftenduikers in Nicaragua via milieuactivisiten in Londen en weeskinderen in het Indiase Punjab naar een leprozenziekenhuis in China, met af en toe een oponthoud vanwege een gruwelijk verkeersongeluk en de zoveelste Israëliër die door een terroristische aanslag gewond is geraakt. Veel foto's hebben een hoog snapshot-gehalte, alsof de fotograaf het verstrijken van de tijd wil bestrijden, alsof hij sneller, werkelijker en authentieker wil zijn dan de werkelijkheid, en alsof de `valkuil' van de esthetiek gemeden moet worden.

Friendship moest diversiteit laten zien, volgens de uitgever, en dat is gelukt. De persfotografie is, aldus Kessels, `vrijer en opener' geworden, kwalificaties die verder in de lucht blijven hangen. Misschien bedoelt hij dat de `kunstfotografie' zich meer laat gelden, in portretten bijvoorbeeld, in het uitvergroten van details en in bizarre ensceneringen, zoals die van een anorexia-patiënt die zichzelf met capuchon aan een kapstokje laat bungelen. En zo razen we de wereld over, zonder tijd voor bezinning en zonder veel wijzer te worden over wat nieuwe generaties fotografen écht bezielt.

Erik Kessels: Friendschip. Joop Swart Masterclass, the First Decade. Artimo A-Z, 310 blz., €59,95

    • Marianne Vermeijden