Camerabewakers zoomen vooral in op décolletés

Constant cameratoezicht maakt dat operators zich uit verveling gaan bezighouden met het bekijken van passerende mooie vrouwen.

De operators in de observatiekamer in station Amsterdam CS, waar camerabeelden uit stations in heel Nederland binnenkomen, moeten letten op de aanwezigheid van ondermeer drugsverslaafden, prostituees, hangjongeren en drugsdealers, zo luidt de instructie. Dat doen ze dan ook nauwlettend. Maar in werkelijkheid wordt ook regelmatig ingezoomd op ,,intieme lichaamsdelen'' van vrouwelijke reizigers of gekke kapsels van toevallige passanten, en spelen vooroordelen een belangrijke rol. Zo letten Marokkaanse operators veel meer op Antillianen, en Antilliaanse operators op hun beurt letten veel meer op Marokkanen.

Een blanke man in pak met een koffertje, dat is het gangbare beeld. Alles wat daar vanaf wijkt valt op en wordt bekeken. Als leidinggevenden de oberservatiekamer betreden, werd de sfeer serieuzer.

De filosofe Lynsey Dubbeld stelt in haar promotieonderzoek The regulation of the observing gaze: privacy implications of camera surveillance, waarop ze acht oktober aan de Universiteit Twente promoveert, dat dergelijke laconieke omgang met camerabeelden van de openbare ruimte inbreuk pleegt op de privacy van individuen.

Dubbeld bracht in het kader van het promotieonderzoek zes weken door met de operators die de beelden bekijken. De filosofe wilde ,,iets te weten komen over privacy en dat beschrijven.'' De filosofe trachtte in de weken dat ze aanschoof een te worden met de groep, zodat de operators – voor het grootste gedeelte man en allochtoon – zichzelf zouden zijn. Dat lukte. Dubbeld ging op in de groep en kon zo vrij snel de grappen over passagiers aanhoren. Uit balorigheid bekeken de operators passerende dames, daarbij regelmatig inzoomend op hun decolleté.

Dubbeld: ,,Ik heb niet het idee dat dergelijke zaken ten koste gaan van de veiligheid. Deze operators bekijken in zeer korte tijd heel veel camera's, ik stond daar versteld van. Dat ze dan ook eens achterover leunen en even wat anders doen, is niet zo heel erg voor de veiligheid van de reizigers.''

Dubbeld nam ook interviews af met de spoorwegpolitie, die de beelden van de camera's veelvuldig achteraf komen bekijken. De operators staan in contact met de spoorwegpolitie en de bewakers van de spoorwegen. Ze worden, nadat ze alarm hebben geslagen, niet op de hoogte gehouden over de verdere actie.

De bevindingen op het Centraal Station zijn eenvoudig te generaliseren en te betrekken op de openbare ruimte in het algemeen, zegt Dubbeld. Dergelijk laconiek gebruik van beeldmateriaal heeft invloed op de bescherming van ieders privacy, concludeert Dubbeld. ,,Privacy-aspecten mogen veel meer de aandacht krijgen. Diegenen achter de cameras lijken nu de boosdoeners, maar we zouden ook meer moeten kijken naar de wetgeving. Veel mensen zijn zich nauwelijks bewust van het feit dat ze bekeken worden. Wettelijk zou dat wel zo moeten zijn, cameratoezicht moet met borden worden aangegeven. De Wet Bescherming Persoonsgegevens is vrij nauwkeurig, maar tegelijkertijd op sommige punten ook erg algemeen.''

De filosofe vindt de ervaringen niet schokkend. ,,Het is schokkender om te horen wat politiemannen over allochtonen zeggen. Over het algemeen worden allochtonen in het justitiële systeem en onder politiebeambten gezien als diegenen die overlast veroorzaken. Het zou pas verrassend zijn geweest, als autochtonen extra in de gaten werden gehouden.''

De algemen conclusie van het onderzoek is dat de bescherming van persoongegevens in gevaar komt, als beelden niet netjes worden opgeslagen en er niet goed mee omgegaan wordt. Burgers moeten een actievere houding aannemen, zegt Dubbeld. Ze onderzoekt inmiddels de privacybescherming in de medische sector.

    • Anton Slotboom