Vrij en ongecontroleerd toegang tot de gevangenis

Gevangenisdirecteuren moeten in kaart brengen welke veiligheidsmaatregelen zij nemen. Dat kondigde minister Donner (Justitie, CDA) gisteren aan.

Het kan gaan om smokkel van sigaretten, drugs of gsm's. Zaken die gedetineerden niet horen te hebben. Maar ze zijn voorhanden in Nederlandse gevangenissen. Veelal binnengesmokkeld door gevangenispersoneel. Soms gaat het zelfs om wapens of semtex. Personeel is kwetsbaar, zei voormalig directeur Justitiële Inrichtingen (DJI) vorig jaar in een vraaggesprek met deze krant. ,,We zijn een goede klant van de Rijksrecherche.''

In de eerste 8 maanden van dit jaar kreeg het Bureau Integriteit en Veiligheid 23 meldingen binnen van integriteitsschendingen, waarvan 16 `aannemelijk' zijn. Meldingen die uiteenlopen van fraude, diefstal, te nauwe relaties met gedetineerden, seksueel misbruik, maar ook onbehoorlijk gedrag in de privé-sfeer. Vorig jaar kreeg het Bureau Integriteit en Veiligheid van DJI 41 van dergelijke meldingen binnen, zo blijkt uit het Jaarbericht 2003 van de dienst. 25 gevallen waren serieuze meldingen, waarbij inderdaad de interne veiligheid in het geding was. In de twee jaar daarvoor voerde het bureau meer dan 100 interne onderzoeken uit.

Niet alle meldingen zijn gerelateerd aan de interne veiligheid in gevangenissen of aan smokkelpraktijken. Ook seksuele intimidatie en laakbaar privé-gedrag worden door het bureau onderzocht. Een interne analyse van de meldingen geeft aan dat de organisatie te wensen overlaat, zo blijkt uit het jaarbericht. DJI heeft weliswaar een intern fraudebureau, maar dat garandeert niet dat lacunes in de organisatie gedicht zijn. ,,Regelgeving en gedragsprotocol worden niet altijd voldoende uitgedragen'', luidt de conclusie in het jaarbericht.

Recente gebeurtenissen in de Amsterdamse Bijlmerbajes illustreren dergelijke lacunes in de veiligheidsprocedures. In het illegale circuit circuleerden niet alleen duplicaten van toegangssleutels, volgens minister Donner sleutels om liften te kunnen betreden, toeleveranciers werden nauwelijks gecontroleerd en hadden vrij toegang tot de dienstingangen.

Donner bevestigde gisteren in de Tweede Kamer dat het sleutelincident in de Bijlmerbajes niet op zichzelf staat. In februari en juni waren er ook al sleutels verdwenen. Uitgerekend ten tijde van een onderzoek door de Rijksrecherche in de Amsterdamse gevangenis, waaruit bleek dat bij celcontroles geregeld smokkelwaar was aangetroffen. De Telegraaf citeerde afgelopen weekeinde gevangenisbewaarders die vertelden hoe simpel het is om wapens, mobieltjes en drugs via de dienstingang binnen te loodsen. Daar ontbrak vrijwel elke controle. Ook zou er personeel in de keuken werken dat nooit is gescreend. Die gebrekkige controle was bekend bij de directie, zo zou uit recente directienotulen zijn gebleken. Directieleden hadden het gebrek aan beveiliging daarin aan de orde gesteld.

Verbazingwekkend is dat niet, getuige de opmerkingen van Donner over dat Rijksrecherche-onderzoek. ,,Omdat er een bepaald beeld is ontstaan, heb ik de overige inrichtingen verzocht om hun veiligheidsmaatregelen opnieuw door te nemen'', zei Donner gisteren tijdens het debat. ,,Dan wordt duidelijk waar het aan schort. Volgens Donner had het onderzoek, los van dat sleutelincident, al een aantal tekortkomingen aan het licht gebracht. ,,Het ging in het algemeen over de vraag hoe dingen in, en impliciet ook uit, de gevangenis kwamen.''

Vorig jaar vroeg de directie van DJI twee keer tevergeefs om bijstand van de Rijksrecherche na vermoedens van onregelmatigheden. Een van die verzoeken betrof onderzoek naar de gang van zaken in de Bijlmerbajes. Maar de Rijksrecherche had geen capaciteit beschikbaar, was het antwoord. Pas na de gijzelingszaak in Arnhem, waarbij een gedetineerde uit de gevangenis in Arnhem in de rechtbank een officier van justitie gijzelde en met een pistool bedreigde, werden verricht: twee medewerkers en een ex-gedetineerde wegens betrokkenheid bij illegale handel in alcohol, drugs en mobiele telefoons. Vervolgens nam de Rijksrecherche ook de Bijlmerbajes onder de loep.

Het interne bureau Integriteit en Veiligheid werd ingevoerd nadat de Algemene Rekenkamer in 2000 had vastgesteld dat Justitie nauwelijks wist hoe vaak gevangenispersoneel zich schuldig maakt aan integriteitsschendingen. Meldingen daarover werden niet of nauwelijks geregistreerd. Inmiddels worden dergelijke schendingen door het bureau Integriteit en Veiligheid wel geregistreerd.

    • Jos Verlaan