Taal draagt `Trilogie' van Botho Strauss

De Duitse toneelschrijver Botho Strauss begon als dramaturg bij de Schaubühne in Berlijn. In het begin van de jaren zeventig was hij betrokken bij een onvergetelijke uitvoering van Zomergasten van Maxim Gorki in de regie van Peter Stein. In dit stuk praten mensen met elkaar over niets en tegelijk over alles; melancholie, het lege leven, uitzichtloosheid. In 1976 schreef Strauss zijn eigen versie van Zomergasten en hij noemde zijn toneelstuk Trilogie van het weerzien. Een prachtige titel, vergelijkbaar met Trilogie van het zomerverblijf van de Italiaan Goldoni waarvan Erik Vos bij de Appel eens een bijzondere regie maakte.

Strauss' stuk geniet wereldfaam. Het Vlaamse gezelschap De Tijd heeft faam verworven met letterkundig zeer nauwgezette regies. In de regie van Lucas Vandervost treffen vijftien personages elkaar bij een vernissage, die Kapitalistisch Realisme heet. Dan volgen er gesprekken die, net als bij Gorki, over niets en alles gaan. De uitvoering is een waagstuk, niet alleen wegens de Duitse lengte van vier uur. Strauss is geen Strindberg. Hij jaagt de karakters niet op in een dwingende lijn. Hij schrijft, zoals dat in het Duits heet, `Sprachkunstwerke'.

Op een kleine verhoging ontmoeten de spelers ellaar. Achter hen is een strakke rode wand te zien. De schilderijen zijn onzichtbaar. De spelers kijken de zaal in, praten over schilderijen van onder andere Kokoschka en Hopper, en in de verbeelding komt al het geschilderde tot leven.

Trilogie van het weerzien is een luisterspel. Voortreffelijke spelers als Dirk Buyse als de galeriehouder, Chris Thijs als verdwaalde vrouw en Els Dottermans in de rol van vrouw-met-miskend-verdriet geven aan de traagheid enorm veel vaart. Strauss kan ook heel humoristisch schrijven, zoals in de scène dat God nog geboren moet worden en Hij onze nazaat is. Ik vroeg me bij eerdere voorstellingen van De Tijd weleens af waarom alles zo verfijnd moet zijn, alsof toneel ook niet een beetje Schmiere is. Maar het concept van regisseur Lucas Vandervost en zijn spelers klopt. De voorstellingen van De Tijd zijn eerder literaire dan theatrale ervaringen. Taal draagt de spelers en het is dankzij taal dat Trilogie van het weerzien intrigerend is. Deze trilogie over ontmoeting en vaarwel laat zien dat gesprekken die op het eerste gehoor over niets gaan een grote dramatische spanning kunnen hebben.

Voorstelling: Trilogie van het weerzien van Botho Strauss door De Tijd. Regie: Lucas Vandervost. Gezien: 22/9 Stadsschouwburg, Leuven. Te zien: 23/9 Koninklijke Schouwburg, Den Haag; 28/9 Stadsschouwburg, Groningen. Tournee t/m 9/10. Inl.: 020-4121414; www.detijd.be.

    • Kester Freriks