Onze Pieter en Jan in `Britse' komedie

Volgende week gaat Cloaca, het successtuk van Maria Goos, in première in Londen. Nu al trekken de try-outs lachgrage bezoekers.

Maria Goos heeft haar naam in knipperlichtjes, aan de geelgesausde voorgevel van het theater The Old Vic in Londen. De hare prijkt even groot naast die van Kevin Spacey, de Amerikaanse filmacteur en tweevoudig Oscar-winnaar, die met haar Cloaca zijn debuut maakt als toneelregisseur. Het stuk dat in Nederland ruim 60.000 bezoekers heeft getrokken, en in de filmversie nog eens meer dan 100.000, staat de komende twaalf weken in een Engelse versie in het uit 1818 daterende theater, waarvan Spacey sinds kort de artistieke leiding in handen heeft.

Maria Goos is daarmee de tweede Nederlandse toneelauteur aller tijden van wie in Londen een stuk wordt gespeeld. De eerste was Herman Heijermans, honderd jaar geleden, met Op hoop van zegen.

Spacey opent zijn eerste seizoen bij The Old Vic zodoende met een stuk dat in Engeland nog volstrekt onbekend is, net als de schrijfster. ,,Ik wilde niet met iets voorspelbaars beginnen, maar met iets onverwachts'', heeft hij verklaard. Via de Engelse contacten van het film- en tv-bedrijf IdtV, dat de verfilming produceerde, is een Engelse vertaling van Cloaca in Londen beland. De zakelijk leider van The Old Vic, een voormalig tv-functionaris, legde het script aan Spacey voor. Wat hem aansprak, was ,,de verknoping van de relaties tussen die vier oude vrienden,'' zegt hij in het programmaboek.

Hoewel de Nederlandse herkomst in de publiciteit geen rol speelt – men spreekt van ,,de Britse première'' van Cloaca en de naam van vertaler Paul Evans is in het programmaboek nauwelijks terug te vinden – is het stuk niet verengelst. De vier vrienden dragen nog steeds hun Nederlandse namen Pieter, Maarten, Tom en Jan, terwijl de geldbedragen in guldens en euro's worden genoemd. Het viertal drinkt bier van Grolsch en Leffe, en Jan bladert af en toe in een Nederlandse krant, waarin De Telegraaf te herkennen valt.

Volgens de acteur Neil Pearson, die de rol van toneelregisseur Maarten speelt, bevat het stuk diverse verschijnselen die niet naar Engeland konden worden overgeplaatst. Zo is er geen Engels equivalent voor het door de eertijdse BKR-regeling gevulde schilderijendepot van de gemeente, waaruit Pieter op zijn verjaardag telkens iets mocht uitkiezen, en ook niet voor het soort theater dat Maarten maakt. ,,Dat is in onze ogen zeer avant-gardistisch'', zegt hij. ,,Maar we weten wel, dat er op het Europese vasteland zoiets bestaat. En daardoor krijgt het stuk een Europese geur. Niet per se Nederlands, maar Europees.''

De acteurs Hugh Bonneville, Adrian Lukis, Neil Pearson en Stephen Tompkinson zijn geen absolute sterren, maar in eigen land wel behoorlijk bekend van toneel, televisie en film. Voor het rolletje van de Russische prostituée is een Letse actrice geëngageerd.

Cloaca gaat komende dinsdag in première, en pas daarna komen de kritieken. De previews zijn echter al sinds een week gaande. ,,Ik denk dat we bijna klaar zijn,'' zegt Pearson. ,,Het enige is dat we af en toe nog even in de woorden blijven steken. Daaraan kun je merken dat het een vertaling is, die we op een paar punten nog iets meer naar onze mond moeten zetten.''

Tot dusver verscheen Kevin Spacey zelf elke avond bij aanvang op het toneel (,,I'm your friendly announcer'') om het publiek te vragen de mobiele telefoons uit te zetten en niet met snoeppapiertjes te ritselen. Daarna begint de voorstelling, in een hyperrealistisch decor – een gerieflijk appartement in een verbouwd pakhuis aan de gracht – met een keuken, waarin echt water uit de kraan komt. In de oerversie van Het Toneel Speelt stonden op een kaal toneel slechts een paar meubels.

Ook verder heeft Spacey een tamelijk traditioneel ogende voorstelling gemaakt, waarin de acteurs vaardig komedie naar Britse snit spelen, maar minder markant zijn dan hun voorgangers Peter Blok, Pierre Bokma, Gijs Scholten van Aschat en Jaap Spijkers.

Dinsdagavond, toen de met veel romantisch goudverguldsel getooide bonbonnière voor ongeveer driekwart vol zat, werd er in elk geval vaak en hartelijk gelachen. De voortekenen zijn derhalve goed voor The Old Vic. Het niet gesubsidieerde theater, in een 19de-eeuws buurtje achter de betonnen kunstpaleizen aan de zuidoever van de Theems, hoopt de komende weken dagelijks alle duizend stoelen te vullen.

    • Henk van Gelder