Lampedusa, draaischijf in mensensmokkel

Het eilandje Lampedusa, een mediterrane toeristenlokker, is ongewild spil geworden in de mensensmokkel van Afrika naar Europa.

Angela Maraventano laat maar wat graag zien wat de gevolgen zijn van de illegale immigratie op Lampedusa. ,,Kijk hier wat een smeerboel'', zegt ze bij het haventje van het Italiaanse eiland op 167 kilometer voor de Tunesische kust. ,,Het is een schande.''

Het piepkleine Lampedusa is ongewild het middelpunt geworden van een grote volksverhuizing. Op het eiland, zo groot als Schiermonnikoog, kwamen dit jaar volgens commandant Michele Niosi van de kustwacht al 8.000 immigranten aan land. Duizend meer dan in heel 2003. De kustwacht, de marine en de financiële politie patrouilleren bij toerbeurt op zee en onderscheppen om de haverklap bootjes met illegalen.

Maraventano wijst op een kleurrijk kerkhof van geheel en half gezonken Afrikaanse vissersbootjes. Oude vodden en plastic waterflessen drijven in het water. Iets verderop ligt een boot waarmee tien dagen geleden 480 clandestiene immigranten aankwamen. Een record voor Lampedusa. En een reden voor Italië er nogmaals op te wijzen dat het hier om een Europees probleem gaat.

,,Deze twintig wrakken zijn de vangst van een maand'', zegt Maraventano, de enige politica in Zuid-Italië die een afdeling van de Lega Nord wist op te richten, de xenofobe Noord-Italiaanse partij. ,,Het kost 500.000 euro om deze wrakken te laten lichten, en af te voeren naar een verbrandingsinstallatie.''

Ze begint te briesen. ,,Voor elke illegaal betaalt de staat 45 euro per dag. En wij hebben niet eens een veilige vuilstortplaats. Onze kinderen hebben les in een noodgebouw, en een vriend van me is overleden aan een hartaanval omdat men op Sicilië weigerde een helikopter te sturen. Daarom ben ik lid geworden van de Lega Nord. Daarom moeten de grenzen dicht. Italië is niet klaar voor de immigratie.''

Om illegale immigranten te weren wil Rome het wapenembargo van de Europese Unie tegen Libië opheffen. Gisteren hebben de EU-ambassadeurs in Brussel welwillend gereageerd op dit verzoek dat hun ministers waarschijnlijk in oktober bekrachtigen. Italië zal dan de door de Libische leider Moammar Gaddafi gevraagde patrouilleschepen, -vliegtuigen en nachtkijkers leveren. Zo hoopt het te voorkomen dat de naar schatting één miljoen Afrikanen en Aziaten die in Libië op een overtocht naar Europa azen worden tegengehouden.

Dat is goed nieuws, want behalve immigranten komen er jaarlijks 140.000 toeristen naar dit subtropisch paradijs, dat als een vliegdekschip boven de golven van de Middellandse Zee uitsteekt. Op Lampedusa komen die twee parallelle werelden samen, maar ze ontmoeten elkaar niet.

Een van de meest geliefde stranden onder de zonzoekers is Rabbit Beach. In de baai vechten tientallen kleuren blauw om de aandacht van de strandgast. Iets verderop kruipen stille immigranten, de waterschildpadden, streng beschermd door de milieubeweging, uit hun eieren. En in de verte aan de horizon kruist een marinefregat op en neer om de stranden te vrijwaren van gammele bootjes met dorstige Afrikanen.

,,Het is een valse realiteit'', zegt de zonnebadende bankemployé Alessandro Aron uit Pordenone, het Noord-Italiaanse stadje waar Pim Fortuyn vlakbij is begraven. Hij viert samen met zijn vrouw Loretta hun tienjarig huwelijk en heeft behalve op televisie nog geen immigrant gezien op Lampedusa. ,,Het is een cynisch idee dat wij hier genieten van dit prachtige eiland en dat die wanhopige mensen hier verderop zijn opgesloten in het opvangcentrum.''

Wie de immigranten wel heeft gezien is Vicenzo Lombardo, de opzichter van de begraafplaats die met zijn eigen handen veertig gelukszoekers heeft begraven. Hij moppert. ,,Niemand helpt me. Als een visser weer een dode in zijn netten heeft, belt de kustwacht mij en kom ik met een kist en de lijkwagen naar de haven. Ze helpen me nog het lichaam in de kist te leggen, maar dan moet ik het alleen doen. Met een klein mondkapje moet ik die stinkende lichamen die lang onder water lagen schoonmaken. Ik bel mijn zoon en mijn zwager om de zware lijven naar hun graf te tillen.'' Een graf is een hoopje zand met wat cement er op.

Visser Domenico Gerasi staat aan wal zijn boot te schilderen. Meermaals heeft hij immigranten ontdekt op zee. Geen probleem, zegt hij. ,,Ik begrijp die mensen. Ze zoeken een beter leven. Zou ik ook doen. Ik wijs ze de weg naar Lampedusa, geef ze wat brood en een paar flessen water mee, maar aan boord nemen kan ik ze niet. Ik ben alleen, zij soms met honderd. Dat durf ik niet.''

Ook kustwacht commandant Michele Niosi toont compassie met de immigranten. ,,We kunnen ze toch niet laten verdrinken'', zo verklaart hij de gewoonte van Italië om de illegalen al buiten de territoriale wateren te onderscheppen en mee te nemen naar Lampedusa. De mensensmokkelaars sturen volgens hem bewust gammele bootjes, zodat de kustwacht ze wel moet redden.

Met de Tunesische autoriteiten verloopt de samenwerking sinds er een verdrag is goed. ,,Als duidelijk is dat het om een Tunesisch schip gaat dan begeleiden zij de boot terug naar hun havens, maar ik heb nog nooit contact gehad met de Libiërs. Hij lacht schamper. Elke maand komen er bootjes, afgelopen maand met zo'n 1.500 migranten, meestal wat minder. Maar in april kwam er niet een! Denk na. Wat was er in april? Juist. Toen was Gaddafi op bezoek in Brussel.'' Hetzelfde gebeurde in juni en juli vorig jaar toen Italië een eerste verdrag sloot met Gaddafi.

Meer wil Niosi niet zeggen. Al lijkt op basis van deze gegevens de vraag gelegitimeerd of de vluchtelingenstroom zal stoppen als Gaddafi zijn boten en vliegtuigen heeft. Waarschijnlijk blijft het al dan niet komen van immigranten afhankelijk van de luimen van de Libische leider.

Enkele uren nadat kustwachtcommandant Niosi zijn twijfels heeft geuit, scheurt burgemeester Bruna Siragusa zonder helm op zijn brommer voorbij. Hij is gestresst, want het is deze week feest op zijn eiland. Gisteren vierde men `Maria van de behouden haven'. De hoofdstraat, Via Roma, is versierd met duizenden lichtjes. Aan de gevels hangen blauwe vaandels met gouden teksten: `Maria je bent de allermooiste'. En morgen wordt premier Silvio Berlusconi verwacht om een muziekfestijn bij te wonen dat popsterren hebben georganiseerd uit solidariteit met Lampedusa en zijn immigranten.

Al enkele dagen blaast de kerk welluidende weesgegroetjes door de straatjes vol knetterende brommers. Burgemeester Siragusa stopt even bij het postkantoor. Zijn telefoon rinkelt onophoudelijk. Kamerleden die het muziekfestijn willen bezoeken, maar geen vlucht en hotelkamer kunnen vinden. Hij heeft maar één verzoek. De pers moet ophouden te schrijven dat het eiland wordt overspoeld door migranten die 's nachts als wilden rondwaren over Lampedusa.

,,We doen er alles aan om de illegalen gescheiden te houden van de bewoners en de toeristen. De clandestienen komen aan en gaan direct in busjes naar het opvangcentrum'', zegt Siragusa. Dat de bevolking dit centrum `Guantánamo' noemt, omdat het zo hermetisch is afgesloten, vindt hij vervelend, maar is niet zijn schuld. De prefect van Agrigento heeft Misericordia (Rode Kruis) verboden mensen toe te laten of te woord te staan.

Maar het centrum is goed georganiseerd, beklemtoont Siragusa. Oké, als er, zoals tien dagen geleden, 800 immigranten zitten, terwijl er plek is voor 190 man, dan is er een probleem. Maar de immigranten worden zo snel mogelijk afgevoerd naar opvangcentrum op Sicilië en Zuid-Italië. ,,Daar worden ze ondervraagd en blijven ze zestig dagen vast zitten. Een deel wordt vervolgens teruggestuurd naar het land van herkomst. De rest komt vrij met de aanzegging het land binnen vijf dagen te verlaten. De meesten vertrekken naar Noord-Europa. En zo wordt het dus een Europees probleem.''

Over de Lega Nord-politica Maraventano is burgemeester Siragusa kort: ,,Een populiste die nog nooit iets concreets heeft gedaan voor het eiland en die bij de laatste verkiezingen maar 22 stemmen heeft gehaald.'' En dan geeft hij weer gas op weg naar een volgend hotel om kamers voor kamerleden te regelen.

De kritiek van de burgemeester deert Lega Nord-politica Maraventano die avond niet als ze in Il Saraceno, haar restaurant met uitzicht op de haven, de zwaardvis serveert. ,,Ik en mijn partij worden alleen maar sterker.'' Ze toont haar knipselmap: Angela Maraventano met Umberto Bossi, de leider van de Lega Nord, samen bij de haven in Lampedusa. Angela Maraventano met Bossi op televisie.

Op de vraag hoeveel immigranten op Lampedusa zijn blijven wonen, antwoordt ze zonder omhaal. ,,Twee families, die hier al tien jaar zijn. Dan schreeuwt ze weer: ,,Maar we moeten de grenzen sluiten. Italië heeft die gelukzoekers niks te bieden. Is er niet klaar voor. We moeten ze in Afrika helpen.''