`Het volk weet nog niet wat de elite weet'

Indonesië heeft een nieuwe president gekozen. Maar de leider van Golkar wil ,,een stevig tegenwicht''. Volgens critici is hij uit op het behoud van de macht.

Indonesië leeft in een roes. Het heeft maandag een nieuwe president gekozen en is daar diep tevreden over. De beurs van Jakarta veert op, mensen feliciteren elkaar op straat en in Semarang, Midden-Java, lieten fans van de winnaar uit pure vreugde hun hoofd kaalscheren. De verkiezingszege van generaal b.d. Susilo Bambang Yudhoyono, populair geworden als `SBY', mag officieel nog niet zo heten, maar staat, nu bijna alle stemmen zijn geteld, vast. Hij is goed voor 60 procent en dat is een comfortabele meerderheid.

De winnaar wacht beleefd op de officiële uitslag en bereidt zich in alle rust voor op het hoogste ambt. Gisteren onthaalde hij voor zijn woning in Bogor een delegatie onderwijzers op mie met visballetjes. Al mie happend vroeg hij zijn gasten wie ze graag als minister van Onderwijs zouden zien.

De verliezer, president Megawati Soekarnoputri, hield vandaag voor het Volkscongres een rede waarin zij zich verantwoordde voor haar beleid in de afgelopen drie jaar. Zij somde successen op, waaronder de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen, maar repte met geen woord over de uitslag. Toen die zich maandagavond aftekende, staken enkele boze Megawati-aanhangers op Bali autobanden in brand, maar verder bleef het rustig.

Allesbehalve terughoudend is Akbar Tandjung, voorzitter van Golkar, sinds de parlementsverkiezingen in april de grootste partij. Hij smeedde in augustus een zogenoemde `Nationale Coalitie' van drie grote en enkele kleinere partijen om Megawati aan een tweede termijn te helpen. Dat plan faalde jammerlijk; 76 procent van de kiezers die in april op Golkar stemden, koos maandag voor SBY.

Tandjung trekt hieruit geen lering en gooit de deur dicht voor SBY. Hij nodigt de coalitiegenoten, waaronder de Strijdende Partij voor Indonesische Democratie (PDI-P) van Megawati, uit om zich met Golkar sterk te maken in het parlement, waar zij samen een meerderheid hebben. Golkar zal posten in SBY's kabinet weigeren, zegt Tandjung, en hij roept de anderen op zich ,,niet te laten verleiden door aanbiedingen''. Golkarleden moeten kiezen tussen een plaats in het kabinet of het partijlidmaatschap. Maandag werden negen leden van het partijbestuur, die hadden gepleit voor samenwerking met SBY, door Tandjung ontslagen en geroyeerd als partijlid.

Verwijten dat hij de regering van SBY het besturen onmogelijk wil maken, werpt Tandjung verre van zich. Het gaat hem, zegt hij, om ,,versterking van de instellingen''. Hij wil ,,een stevig parlementair tegenwicht voor de uitvoerende macht'', als een ,,bijdrage aan de opbouw van onze democratie''. Gisteren suggereerde hij een minder hooggestemd motief, toen hij zei: ,,Waarom zou Golkar meedoen aan het kabinet van SBY? Daarin zouden wij, nota bene de grootste partij, het vijfde wiel aan de wagen zijn.''

Het gaat Tandjung kennelijk minder om de democratie dan om de macht. Gisteren eiste hij voor Golkar het voorzitterschap van het parlement op en suggereerde hij de voorzittersposten van de vaste kamercommissies te verdelen binnen de coalitie. Toen hem werd gevraagd of de politieke elite wel heeft geluisterd naar het volk, zei Tandjung: ,,Het volk weet nog niet wat de elite weet. Misschien denkt het nu dat alles straks beter wordt en de prijzen omlaag gaan. Mettertijd zal blijken dat dit niet zo is.''

De Nationale Coalitie is niet zo hecht als Tandjung suggereert. Die is in enkele dagen uit de grond gestampt zonder een duidelijk platform, behalve herverkiezing van Megawati. In Tandjungs eigen partij broeit verzet. De negen door hem ontslagen bestuursleden beginnen een proces, want de voorzitter zou de partijstatuten aan zijn laars hebben gelapt. Twee van de negen `overlopers', Marzuki Darusman en Fahmi Idris, zijn zwaargewichten in Golkar. Zij zijn gekozen in het nieuwe parlement en daar ziet Tandjung hen liever niet. Hij heeft de Nationale Kiescommissie dan ook toestemming gevraagd om hen te vervangen. De commissie moet zich houden aan de Wet op de Politieke Partijen en die bepaalt dat zo'n vervanging moet stroken met de partijstatuten. Fahmi Idris eiste gisteren tijdens een persconferentie dat Tandjung aftreedt als voorzitter, wegens `grove politieke misrekeningen'. Dat zal hij niet doen, maar in december moet hij zich verantwoorden voor een partijcongres. Gezien de pro-SBY-stemming in veel afdelingen is prolongering van zijn voorzitterschap onzeker.

In Megawati's PDI-P klinken intussen pleidooien voor een Buitengewoon Partijcongres, waar de voorzitster zich zou moeten verantwoorden voor haar nederlaag. Het voorstel komt van het dissidente parlementslid Sukowaluyo Mintorahardjo. Megawati, aldus Mintorahardjo, had niet mogen verliezen, gezien de enorme goodwill die ze in 1999 had. Bovendien is ze de zittende president, en ze had door haar beleid de sympathie van de kiezers moeten winnen. Hij vindt dat de partij, om haar imago te verbeteren, moet worden gereorganiseerd en moet breken met `feodalisme'. Volgens Akbar Tandjung wil `Moeder Mega' ook na haar nederlaag partijleider blijven.

De partijen van de Nationale Coalitie zijn danig in het ongerede geraakt door de nederlaag van maandag, en daar kan de nieuwe president straks zijn voordeel mee doen.

    • Dirk Vlasblom