De vele banen en functies van Neelie Kroes

Beoogd eurocommissaris Neelie Kroes heeft 43 banen in de zakelijke en non-profitsector gemeld bij Europese Commissie. Een inventarisatie leert dat het aantal bijna twee maal zo hoog is.

Neelie Kroes, de beoogd eurocommissaris voor Mededinging, heeft de activiteiten van haar managementbedrijf gestaakt. NSK Management BV (NSK staat voor Neelie Smit Kroes) heet sinds twaalf dagen Bergsche Maas BV en beheert volgens de nieuwe statuten nog uitsluitend haar pensioenbelangen. De aandelen van de bv zijn overgeheveld naar een stichting administratiekantoor.

De statutenwijziging en het doorknippen van de directe banden met NSK passen binnen de reeks maatregelen die Kroes de afgelopen weken heeft genomen om haar onafhankelijkheid als nieuwe eurocommissaris te waarborgen. Daar wordt aan gehecht door het Europees Parlement (EP), dat binnenkort een oordeel moet geven over haar geschiktheid.

Juist haar banden met het bedrijfsleven roepen bij parlementsleden vragen op over haar onafhankelijkheid. Hoewel het parlement de kandidaat-commissaris over vijf dagen hoort, wachten de EP-leden nog steeds op een door Kroes toegezegd overzicht van haar financiële en zakelijke belangen. Overigens heeft het parlement ook nog geen opgave ontvangen van haar collega-eurocommissarissen.

Tot nu toe is er alleen een vorige maand geschreven brief van de permanente vertegenwoordiger van Nederland aan de Europese Commissie waarin de 63-jarige VVD-politica voorgedragen wordt. Bij de brief zit haar curriculum vitae waarin 43 functies van Kroes in profit- en non-profitsector gemeld worden: twaalf zakelijke functies, zes functies in de non-profitsector en 25 voormalige zakelijke en maatschappelijke functies.

Een inventarisatie door deze krant leert dat het aantal (voormalige) functies van de oud-staatssecretaris en oud-minister van Verkeer en Waterstaat niet 43 is, zoals gemeld in het cv, maar 81. Het gaat onder meer om 34 commissariaten, 26 bestuursfuncties, vier adviseurschappen, twee keer functies als directeur of lid van een raad van bestuur en vijf lidmaatschappen van een raad van toezicht (zie grafiek). Een aantal van de 81 functies betreft overigens functies die onderling verband houden. Dit is onder meer het geval bij Nijenrode.

Na haar ministerschap in 1990 groeide het aantal functies snel, zo blijkt uit de inventarisatie. Kroes was actief in vrijwel elke sector van de economie: bankwereld, automobielsector, automatisering, telecommunicatie, accountancy, industrie, vastgoed, bouw, distributie, vervoer, verzekeringsbranche en voedingssector.

Het aantal belangen dat zij in zoveel sectoren had, vormt volgens critici in het Europarlement, waaronder de fracties van GroenLinks, SP en Europa Transparant, een probleem voor haar functioneren als commissaris voor mededinging. Gewezen wordt ook op haar rol als commissaris bij Ballast Nedam. Dat bouwconcern kreeg vorig jaar 14,8 miljoen euro boete van de Nederlandse Mededingingsautoriteit wegens kartelvorming. Een parlementaire onderzoekscommissie verweet in 2002 de raden van commissarissen van de bouwbedrijven in het bouwschandaal passiviteit als toezichthouder. Als eurcommissaris wordt Kroes verantwoordelijk voor het toezicht op en het bestrijden van kartels.

Kroes maakte 15 september bekend met de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie, de Portugees José Manuel Barroso, afspraken te zullen maken ,,om de schijn van belangenverstrengeling te vermijden''. Ze zal niet oordelen in dossiers waar zij in het verleden als bestuurder of commissaris van een bedrijf bij betrokken was. Zulke dossiers worden overgedragen aan een collega.

De afspraak kan ze meteen in praktijk brengen als ze aan de slag gaat. Haar voorganger op de post Mededinging, eurocommissaris Mario Monti, begon dit jaar een onderzoek naar MMO2, het Britse mobiele telefoniebedrijf waar Kroes tot 1 september commissaris was. MMO2 zou ontoelaatbaar hoge `roaming-tarieven' berekenen. Ook andere ondernemingen waar Kroes actief was, kregen afgelopen vijf jaar te maken met Monti. Het gaat onder meer om Thales, Volvo en Total.

Afgelopen weekeinde maakte Kroes opnieuw maatregelen bekend die haar onafhankelijkheid nóg meer moeten waarborgen. Ze meldde haar aandelen en opties verkocht te hebben. Uit een opgave van de Amerikaanse beurs-toezichthouder SEC blijkt dat Kroes op 1 september 12.479 aandelen ProLogis verkocht tegen een koers van 35,93 dollar. Kroes was tot die datum commissaris bij het Amerikaanse concern.

Na haar ambtsperiode als eurocommissaris zal ze geen nieuwe zakelijke functies vervullen, meldde Kroes ook. En tijdens haar ambtsperiode zal zij voor dossiers, waar ze in het verleden niet zelf direct bij was betrokken, een `afkoelingsperiode' van één jaar hanteren. Dit zou in lijn zijn met een (nog vertrouwelijk) advies van de juridische dienst van de Europese Commissie. De dienst zou overigens ook gesignaleerd hebben dat er een risico blijft bestaan. Concurrenten van ondernemingen waarin Kroes actief was, zouden komende mededingingsbesluiten kunnen aanvechten met `belangenconflict' als argument.

Kroes meldde eveneens al haar maatschappelijke en zakelijke functies per 1 september te hebben opgezegd. Uit de opgaven van het handelsregister van de Kamers van Koophandel blijkt echter dat ze nog steeds bij enkele ondernemingen en stichtingen niet is geschrapt als commissaris of bestuurder. Ze stond tot vanochtend nog ingeschreven bij P&O Nedlloyd, Lucent, Corio, Meyer Monitor, de stichting Albert Heijn Leerstoel voor Distributiekunde en de stichting administratiekantoor NCM Holding.

NCM staat voor Nederlandsche Credietverzekering Maatschappij. Kroes was van 1995 tot eind 2001 tevens commissaris van NCM Holding NV. Als lid van de raad van commissarissen van dit bedrijf ging Kroes in 2001 akkoord met de overname van NCM door de Duitse verzekeraar Gerling. Bij het onderzoek naar die transactie ontdekte eurocommissaris Monti echter ,,ernstige mededingingsproblemen op de Nederlandse en Deense kredietverzekeringsmarkten''.

Volgens het aanvankelijke plan zou het Gerling een ontoelaatbare dominante positie krijgen in Nederland en Denemarken, oordeelde Monti in 2002. Om de bezwaren weg te nemen zegde Gerling toe zich van haar Nederlandse en Deense kredietverzekeringsdochters te ontdoen. De Commissie ging daarmee akkoord.

Op de lijst functies van Kroes, die Nederland vorige maand bij de Europese Commissie inleverde, ontbreken onder meer haar commissariaten bij Newtron Holding (automatisering) en Fondel Finance (beheer- en financiering). Voor de eerste onderneming was ze drie maanden werkzaam. Ze vertrok omdat ze zich ,,niet met het beleid kon verenigen''. In de tweede functie, een onderneming van de Rotterdamse nikkelhandelaar Willem van 't Wout, was ze een jaar actief. Als commissaris werd ze in 2003 opgevolgd door Bram Peper, haar ex-man. Newtron, Fondel en NSK staan op de opgave van belangen die eind deze week naar het EP gaat, zegt Kroes met nadruk

Ook haar activiteiten voor Netherlands Marine Consortium BV (Ballast Nedam, Hollandse Signaal en Koninklijke Schelde) worden niet vermeld. In 1999 onthulde het tv-programma NOVA op basis van vertrouwelijke correspondentie dat Kroes haar baan bij het consortium kwijtraakte nadat zij in 1994 een bevriende zakenrelatie in een defensiedeal met de Verenigde Arabische Emiraten had willen schuiven. Kroes benadrukt dat zij slechts een representatieve rol vervulde, ,,als onbezoldigd kaasmeisje''.

Op de lijst die `Brussel' in augustus kreeg, ontbreekt ook NSK Management BV. Nadat Kroes in 2000 afscheid nam als president van de universiteit Nijenrode huurde NSK Management kantoorruimte in kasteel Bolenstein in Maarssen. Dat bevestigt directeur Jan de Bruin van de Maatschappij tot Instandhouding en Exploitatie van de Ridderhofstad Bolenstein BV. Enig aandeelhouder van de maatschappij is vastgoedmagnaat Jan Dirk Paarlberg.

Paarlberg is een partijgenoot van Kroes. Afgelopen maanden dook Paarlbergs naam op in het onderzoek rond de moord op Amsterdamse vastgoedhandelaar Willem Endstra. Paarlberg en Endstra deden zaken, onder meer verkocht Paarlberg in 1997 zijn belang in Marina Seaport IJmuiden aan Endstra. Ook participeerden beiden in een vastgoedbeleggingsmaatschappij. Paarlberg zat in juni, na de moord op Endstra, enkele dagen in hechtenis en werd door de politie gehoord.

Het was rond die tijd dat Neelie Kroes het kasteel in Maarssen verliet. Volgens directeur De Bruin hield ze er kantoor tot medio dit jaar. Kroes ziet dat anders. In een schriftelijke reactie meldt ze dat er nooit een huurovereenkomst is geweest met Paarlberg of een van zijn ondernemingen. ,,De heer Paarlberg'' zou haar in 2001 kantoorfaciliteiten hebben aangeboden. Volgens Kroes maakte haar secretaresse er dat jaar slechts ,,enkele maanden'' gebruik van. ,,Daarna heb ik nog incidenteel van het aanbod gebruik gemaakt om gasten te ontvangen.''