Poetin bevrijd van lastig dilemma

Een wegens moord op een Tsjetsjeens meisje veroordeelde Russische kolonel heeft zijn gratieverzoek ingetrokken en daarmee president Poetin van een zeer lastig dilemma verlost.

Vierenhalf jaar geleden verkrachtte en vermoordde de Russische kolonel Joeri Boedanov een achttienjarig meisje in het dorp Tangi-Tsjoe in Tsjetsjenië. Na een geruchtmakend proces werd hij tot tien jaar gevangenisstraf veroordeeld – een unicum. Toen hij onlangs om gratie verzocht, brak een rel los, want voor veel Russen is Boedanov een held, voor mensenrechtenorganisaties is hij een gewone moordenaar.

Boedanovs voormalige superieur, generaal Vladimir Sjamanov, had er eerder al alles aan gedaan om zijn ondergeschikte onder te brengen in een strafinrichting in de regio Oeljanovsk, waar hij nu als gouverneur de scepter zwaait. Zo kon hij Boedanov het leven in gevangenschap wat veraangenamen en hem steunen in zijn gratieverzoek bij de regionale commissie die daarover gaat. Met succes.

Net als in de rest van Rusland werden er op 26 maart 2000 presidentsverkiezingen gehouden in de deelrepubliek Tsjetsjenië. Maar niet in Tangi-Tsjoe. Mannen van de Russische 160ste tankdivisie waren in het van de buitenwereld afgesloten dorp op zoek naar rebellen. Joeri Boedanov nam de gelegenheid te baat om Elsa Koengajeva haar ouderlijk huis uit te sleuren, haar te verkachten en te wurgen. Niet ongewoon in Tsjetsjenië.

Mensenrechtenorganisaties luiden voortdurend de noodklok over militair geweld tegen burgers. Duizenden Tsjetsjenen zijn in elkaar geslagen, verdwenen, ontvoerd, verkracht of vermoord sinds het begin van de tweede Tsjetsjeense oorlog, vijf jaar geleden. Niet zelden brengen getuigen Russische militairen in verband met zulke misdaden, maar zelden staan die ervoor terecht.

Boedanov was de uitzondering. Waarnemers zagen in zijn vervolging een teken van goede wil van president Poetin tegenover buitenlandse critici van zijn Tsjetsjenië-beleid, een zoenoffer aan de mensenrechten. In december 2002 oordeelde een rechtbank in eerste aanleg dat Boedanov ontoerekeningsvatbaar was. Hij zou in woede zijn ontstoken tijdens het verhoor van Koengajeva, die hij naar eigen zeggen beschouwde als scherpschutter in dienst van de opstandelingen. Uiteindelijk veroordeelde een militaire rechtbank hem echter na interventie door het Russische Hooggerechtshof toch: tien jaar gevangenisstraf. Ergens halverwege de procedure verzekerde Pavel Krasjeninnikov, lid van de Doema: ,,Natuurlijk zal hem geen gratie worden verleend.''

Vorige week vrijdag oordeelde een speciale commissie echter anders. De woede was groot. Veel Tsjetsjenen, ook zij die op de hand van Moskou zijn, vrezen dat Russische troepen nu helemaal de vrije hand krijgen in hun republiek. ,,Met haar beslissing spuugt de [gratie]commissie in Oeljanovsk op de ziel van het al lang lijdende Tsjetsjeense volk,'' zei Ramzan Kadyrov, zoon van de in mei vermoorde president Achmad Kadyrov en gewoonlijk hondstrouw aan Moskou. De staatstelevisie besteedde veel tijd aan een studentendemonstratie in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny, een teken dat die het Kremlin niet onwelgevallig was. ,,Ik zal hem met mijn eigen handen vermoorden,'' zei een van de deelnemers. Zelfs het openbaar ministerie had kritiek, zij het alleen op technische gronden. Boedanov had in zijn gratieverzoek vermeld elfduizend roebel (325 euro) te hebben betaald aan de nabestaanden van Elsa Koegajeva. Dat had ruim dertig keer zoveel moeten zijn.

Niettemin wist Boedanovs oude chef Sjamanov niet hoe snel hij zich achter het besluit van de gratiecommissie moest stellen. En ook Dmitri Kozak, Poetins pasbenoemde vertegenwoordiger in de regio, sloot bekrachtiging van het gratiebesluit met de presidentiële handtekening zeker niet uit.

Joeri Boedanov zelf besliste anders: hij trok zijn verzoek in. Niemand weet nog waarom de trots van nationalistisch Rusland bakzeil haalde, maar dat zijn geweten plotseling is gaan spreken lijkt onwaarschijnlijk. Een welgemeende raad vanuit het Kremlin ligt meer voor de hand en de belofte van een redelijk comfortabel verblijf in een rijksinstelling voor mogelijk wat minder dan de opgelegde tien jaar. Vast staat dat president Poetin zich in de toch al moeilijke tijden na `Beslan' aan deze hete aardappel niet hoeft te branden. ,,Joeri Boedanov verleent Vladimir Poetin gratie,'' schreeft de krant Kommersant vanochtend op de voorpagina.

    • David Jan Godfroid