`Kabinet moet beleid uitleggen aan burger'

Er is weinig draagvlak voor de kabinetsplannen. Meer uitleg is geboden, stelde ex-staatssecretaris Steven van Eijck gisteren tijdens een `nieuwscollege'.

Praten, praten, praten, dat moet het kabinet doen. ,,De burger heeft daar recht op'', zei voormalig staatssecretaris Steven van Eijck (Financiën) gisteren tijdens een door deze krant georganiseerd `nieuwscollege' over de miljoenennota 2005. Onder de titel Dans der miljarden fileerde Van Eijck een aantal keuzes die het kabinet in de stukken maakt, of liever gezegd, níet maakt.

Van Eijck vroeg zich af of de veenbrand die zo duidelijk aan het licht kwam bij de verkiezingen van 2002 al is uitgewoed. Hij schetste een speelveld waarop de spelers (overheid, sociale partners, lokale overheden) zenuwachtig op zoek zijn naar een positie. Belangrijkste kenmerk van die onrust is het gebrek aan draagvlak voor de kabinetsplannen, meent Van Eijck. De burger ervaart de overheid niet meer als een geheel, maar als een versnipperde organisatie met vele loketten. Hij wees op de protestacties van de vakbonden in Rotterdam en Den Haag en benadrukte dat dergelijke initiatieven grote kosten met zich meebrengen doordat het werk blijft liggen.

Burgers hebben er recht op te weten waarom het kabinet de keuzes maakt zoals het die maakt, vindt Van Eijck. ,,Als je inzet op herstructureringen op de lange termijn, moet je uitleggen waarom je dat doet'', zei hij. Van Eijck stelde dat de vergrijzing de komende jaren een enorm probleem zal worden, en riep de overheid op daar helder over te zijn.

Hij stelde tevens dat veel werknemers nu geen idee hebben hoe het er met hun pensioen voorstaat. Als die informatie wel toegankelijk is, dan kunnen werknemers zelf makkelijker de keuze maken of ze meer willen sparen voor een pensioen, individueel, via een verzekeraar of via de werkgever. Verzekeraars moeten daarom een openbaar nationaal pensioenregister aanleggen waarin werknemers in één oogopslag kunnen zien hoe hun pensioenopbouw ervoor staat, aldus Van Eijck. Hij suggereerde tevens de AOW te fiscaliseren, zodat welvarende ouderen van 65 jaar en ouder ook nog meebetalen aan de uitkering aan minder vermogenden.

Ook de hypotheekrenteaftrek werd door de oud-staatssecretaris aan de orde gesteld. Door kleine aanpassingen van de aftrek sinds 1997 wordt het voeren van een discussie over de houdbaarheid van de totale renteaftrek makkelijker, meent Van Eijck. Omdat tegelijkertijd de huizenprijzen blijven stijgen en daardoor het eigenwoningforfait (een fiscale bijtelling voor huiseigenaren) oploopt, wordt het financiële gat tussen het forfait en de aftrek kleiner. Hij adviseerde de discussie te depolitiseren en ,,de hoeksteen van de financiële planning'' aan te pakken.

Van Eijck zei dat het bijvoorbeeld mogelijk moet zijn om na aflossing van de hypotheek opnieuw een lening af te sluiten (met het huis als onderpand) en die als een soort lijfrente uit te laten keren als aanvulling op AOW of pensioen. Mensen eten dan hun eigen huis op. De overheid zou ook die rente aftrekbaar kunnen maken, zodat veel mensen er gebruik van gaan maken. Dat levert een enorme bestedingsimpuls op, hetgeen goed is voor de economie.

Van Eijck, namens het kabinet als commissaris-Jong belast met het jongerenbeleid, wilde niet te veel afstand nemen van het totale kabinetsbeleid, want ,,dat is niet leuk voor mijn opvolger'' (staatssecretaris Wijn van het CDA, red.). ,,Dit kabinet maakt bepaalde keuzes, dat zijn politieke keuzes. Het is redelijk makkelijk om in deze begroting gaten te schieten, zoals de oppositie nu laat zien, omdat het op korte termijn allemaal slechter gaat. Maar het kabinet moet uitleggen waarom het deze keuzes maakt.'' Zeker nu het kabinet nog niet kan oogsten (dat zal pas vanaf 2006 het geval zijn) is extra overtuigingskracht nodig om ,,mensen erin te laten geloven''.