Strijd om de lucht boven Brussel

Snelvervoerder DHL dreigt het Brusselse vliegveld Zaventem te verlaten indien het bedrijf niet meer 's nachts mag vliegen. Het Belgische kabinet worstelt met de kwestie, die de drie betrokken regeringen verdeelt.

Een minister van de federale regering had het dit weekeinde over een ,,verpletterende verantwoordelijkheid'' van iedereen om het Europese distributiecentrum van het internationale pakjesbedrijf DHL voor de Brusselse luchthaven Zaventem te behouden. Het dossier-DHL sleept al jaren door ruzies tussen de regionale regeringen van Vlaanderen, Brussel en Wallonië over nachtvluchten.

Op Zaventem werken vooral Vlamingen. De Vlaamse regering hecht dan ook het meest aan uitbreiding van DHL. Maar de nachtelijke geluidshinder treft niet alleen inwoners van de Vlaamse noordrand en oostrand bij Brussel, maar ook die van het Brussels en Waalse gewest. En dat heeft besluitvorming over de kwestie al jaren opgehouden.

Door een ultimatum van DHL, dat meer nachtvluchten eist om z'n Europese distributiecentrum uit te breiden, zou het kabinet van de liberale premier Guy Verhofstadt vandaag een besluit moeten nemen.

Hoe belangrijk is DHL, dat geheel in handen is van Deutsche Post, voor Zaventem? En hoe belangrijk is Zaventem voor België?

Zo belangrijk dat premier Guy Verhofstadt zich niet kan permitteren de eisen van DHL botweg af te wijzen. Zeker niet na het faillissement van luchtvaartmaatschappij Sabena, waardoor twee jaar geleden al een paar duizend banen verloren gingen. Bovendien staat Zaventem voor een privatisering, waarbij de overheid haar aandeel in Brussels International Airport Company (BIAC) wil terugbrengen van 63 naar 30 procent. Schiphol was nog even overname-kandidaat, maar haalde de shortlist niet.

Bij DHL (genoemd naar de oprichters Delsey, Hillblom en Lynn, maar nu onderdeel van Deutsche Post) in België werken 6.600 mensen, van wie ruim 3.300 op de luchthaven. Het gaat veelal om laaggeschoolde banen. Zo'n driekwart van de activiteit vindt in de nacht plaats. Bij verplaatsing van het Europese distributiecentrum naar het buitenland zouden duizenden banen verloren gaan. De afgelopen weken zijn namen van alternatieve vestigingsplaatsen genoemd, waaronder het Duitse Leipzig en het Franse Tatry. Maar dat lijkt ook onderdeel van het powerplay van DHL. Het pakjesbedrijf zou graag in Brussel blijven wegens de centrale ligging. Bovendien deed DHL miljoeneninvesteringen in bedrijfsinfrastructuur, waaronder een geavanceerd sorteercentrum. Bij een verhuizing van DHL, een proces van jaren, zou van de vestiging in Brussel slechts een Benelux-hub overblijven.

Het indirecte belang van de luchthaven is nog groter. Volgens een recente studie van universiteiten van onder meer Gent en Leuven (in opdracht van de BIAC) voegt Zaventem (20.000 directe banen) elk jaar 3,88 miljard euro aan de Belgische economie toe. Het gaat om directe en indirecte effecten ter grote van 1,5 procent van het bruto binnenlands product. De totale werkgelegenheidsimpuls komt op ruim 60.000 banen. Elke baan op de luchthaven levert elders twee banen op. Het economisch belang van Zaventem voor België is vergelijkbaar met dat van Schiphol voor Nederland. In het meest positieve scenario zou het aantal jobs op Zaventem in 2020 kunnen oplopen tot ruim 45.000.

Volgens de studie is Zaventem een `productiefactor' op zich geworden, die vooral in de regio de economische activiteit heeft opgestuwd in de sectoren transport en distributie, dienstverlening aan bedrijven en kennisintensieve activiteiten. De aanwezigheid van DHL met z'n `volgende-dag' koeriersdienst speelde in hun vestiging vaak een belangrijke rol. In de studie worden biomedische bedrijven als voorbeeld genoemd. Bovendien hebben reeds aanwezige bedrijven een concurrentievoordeel door de nabijheid van een centrale Europese hub voor expreskoeriersdiensten. Zo blijkt de regio rond Brussel meer exportgericht dan de rest van België. Door al deze activiteiten kon de klap van de sluiting van de Renault-fabriek in Vilvoorde, vooral voor de werkgelegenheid, van jaren geleden gemakkelijk worden opgevangen. Ook de gevolgen van het faillissement van Sabena konden daardoor beperkt blijven.

Een eerder deze maand gepubliceerde studie over DHL van de Vrije Universiteit Brussel (VUB) komt tot soortgelijke conclusies. De Belgische economie blijkt steeds meer afgestemd op de doorvoer van goederen. ,,Niet enkel onze luchthavens, maar ook havens en wegennet zijn volledig op deze logica afgestemd'', zei VUB-onderzoeker Michel Dooms in dagblad De Morgen. Hij meent dat België door zijn centrale ligging een concurrentievoordeel heeft op Nederland. ,,DHL op het spel zetten gaat eigenlijk in tegen de oriëntatie van de Belgische economie en is daarom zeer risicovol.''

DHL was in 2002 verantwoordelijk voor 60 procent van de vervoerde vracht op Zaventem, dat de zesde plaats op de Europese ranglijst van vrachtluchthavens bezet. Door het wegvallen van Sabena met zijn intercontinentale netwerk, dat in SN Brussels Airlines slechts een bescheiden opvolger kreeg, is de rol van DHL voor de rol van Zaventem een stuk belangrijker geworden. Voor luchtvaartmaatschappijen als Singapore Airlines, Cathay Pacific en Korean Airlines loont het op de Brusselse luchthaven te vliegen, omdat DHL een deel van z'n vracht met hun vrachtvliegtuigen meestuurt. Bovendien maken DHL-pakjes een aantal passagiersvluchten op Zaventem rendabel, omdat vracht meer oplevert dan passagiers.

De druk van DHL op de Belgische regering om tot een besluit te komen is tot het laatste moment groot. ,,Elke dag vertraging is er een te veel'', zei een DHL-woordvoerder gisteren nog.

    • Hans Buddingh'