Stedenbouwkundig drama

Eigenlijk zat Delfzijl alles mee. Een open verbinding met zee, een bodem vol aardgas en zout, omringd door rust en ruimte. En een regering die miljoenen guldens uittrok om de stad te laten uitgroeien tot het Europoort van het Noorden. En toch ging het mis langs de boorden van de Eems. Delfzijl werd zelfs één van de grootste stedenbouwkundige drama's uit de moderne Nederlandse geschiedenis.

,,Een havenstad is overal in Europa leuk, behalve Delfzijl'', zei planoloog Jan Franke enkele jaren geleden over de stad die hij nieuw leven probeerde in te blazen. Toen had de leegstand al toegeslagen – straat na straat dichtgetimmerde huizen, verwilderde tuinen, naargeestigheid en droefenis. ,,We geloofden in de toekomst'', zegt een oud-inwoner van Delfzijl vanavond in Andere Tijden. ,,Maar als je op een regenachtige zondagmiddag in Delfzijl komt, dan voel je je heel beroerd, dat gun je niemand.''

De makers van de documentaire gaan op zoek naar de plannen die de na-oorlogse regeringen hadden met Delfzijl. In de jaren vijftig, toen de regering rekening hield met een bevolking van 20 miljoen in het jaar 2000, werd Delfzijl aangewezen als één van de gemeenten die klaar zouden worden gestoomd voor nieuwe industrieën. Gegokt werd op een bevolking van rond de 80.000 inwoners. De stad begon talloze goedkope arbeiderswoningen te bouwen. Maar afgezien van de sodafabriek Koninklijke Nederlandse Zoutindustrie en de aluminiumsmelterij Aldel bleef het overwegend stil in Delfzijl. Sommige woningen werden zelfs afgebroken zonder dat ze ooit werden bewoond.

Als reden voor de ommekeer noemen de documentairemakers de oliecrisis van de jaren zeventig. Maar een diepere analyse over de merkwaardige paradox van Delfzijl ontbreekt. Mooi en treurig tegelijk zijn de laatste beelden van het dorpje Oterdum, onder de rook van Delfzijl. Een bewoonster leest met trillende stem voor over het dorp van haar jeugd. ,,De grootheidswaanzin van het kleine Delfzijl heeft een hoop teweeggebracht'', klinkt het in een melancholisch Groningstalig liedje over Oterdum. De tragiek van het streven naar vooruitgang: het dorpje verdween van de aardbodem voor een Japans bedrijf dat nooit kwam. Delfzijl kon zulke offers nooit rechtvaardigen.

Andere tijden: Delfzijl, Ned.3, 20.55-21.30u.