Hoop en werkelijkheid

Koningin Beatrix eindigde haar traditionele troonrede vandaag met een optimistisch getoonzette vaststelling. Zij wees op de stevige internationale groei en de heropleving van de economie in Europa. Ook in Nederland ziet de regering een beginnend herstel. In dit verband spreekt Beatrix van ,,een keerpunt''. Hier lijkt de wens vanuit het kabinet de vader van de gedachte. De Raad van State is in zijn advies bij de miljoenennota minder optimistisch. 's Lands hoogste adviesorgaan meent dat de regering met de voorgestelde maatregelen nog niet ver genoeg gaat. Waar het kabinet rekent op een economische groei de komende jaren van 2,5 procent, vraagt de Raad van State zich af hoe realistisch die aanname is. De Raad wijst erop dat indien Nederland in 2007 wil voldoen aan de Europese monetaire eisen de regering structureel vijf miljard zal moeten bezuinigen tot dat jaar. Concreet stelt het adviesorgaan voor een reeks heilige huisjes te slopen. Zo moet de aftrekbaarheid van de hypotheekrente ter discussie worden gesteld, het wettelijk minimumloon moet op de helling en de pensioengerechtigde leeftijd moet worden opgetrokken. Het zijn stuk voor stuk ingrijpende maatregelen waar al langer meer over wordt nagedacht dan gesproken in politiek Den Haag.

Duidelijk is dat de focus van de troonrede dit jaar ligt bij de nationale economie. De leidende gedachte is dat hervormingen van de economische basisstructuur zullen leiden tot meer welvaart en werkgelegenheid waardoor de maatschappelijke samenhang is gewaarborgd. Het trefwoord daarbij is vertrouwen. Vertrouwen in de overheid en het herstel van de economie, en met name vertrouwen dat de veiligheid van de burgers wordt verbeterd. Wat dat betreft gaat de regering ervan uit dat de burger de nieuwe vergaande bevoegdheden accepteert van de autoriteiten om op te treden tegen terreur, inclusief verruiming van opsporingsbevoegdheden (bijvoorbeeld het op ruime schaal afluisteren van burgers). De sociale partners, maatschappelijke organisaties en de burgers worden in de troonrede rechtstreeks aangesproken om bij te dragen aan de maatschappelijke samenhang.

Deze in de troonrede uitgesproken hoop staat in schril contrast met de werkelijkheid op straat. Als de voortekenen niet bedriegen staat het kabinet een zware periode te wachten. Den Haag vertoonde vandaag twee gezichten, met aan de ene kant het oranjevolk dat kwam om de gouden koets te zien en de genodigden voor de Ridderzaal, en aan de andere kant opstandige geluiden. Sirenes en rockmuziek van demonstrerende vakbondsleden op het plein voor het Haagse stadhuis schalden door de binnenstad. De grote opkomst van de eerste vakbondsdemonstratie gisteren in Rotterdam vormde ook al een voorbode voor een spreekwoordelijke hete herfst. In de Tweede Kamer hebben de oppositiepartijen al ruim voor prinsjesdag positie gekozen tegen de kabinetsplannen. Partijen van SP tot ChristenUnie hebben tegenbegrotingen ingediend. Maar ook de partijen van de regeringscoalitie zijn vorige week begonnen met onderling overleg om de gevolgen van de voorgestelde maatregelen te verzachten.

Het kabinet heeft zijn plannen klaar. De gebruikelijke overlegcircuits met sociale partners, maatschappelijke organisaties en medeoverheden, zoals de VNG, zijn verstomd. Een grootscheepse hervorming van de arrangementen van de verzorgingsstaat staat op papier. De noodzaak daarvan is op zijn hoogst ten dele te betwisten. Waar het kabinet vooral naartoe op zoek zal moeten is een draagvlak in de samenleving voor deze maatregelen.