Hamsterparadijs blijkt vossensnackbar

Een fokprogramma moet de korenwolf beschermen tegen uitsterven. Maar de uitgezette hamsters worden bijna allemaal opgegeten door vossen.

Het gaat nog steeds niet goed met de wilde hamster in Nederland, zo blijkt uit de resultaten van het zogenoemde hamsterbeschermingsplan 2000-2004. ,,Het project is grotendeels mislukt'', zegt Hindrik-Jan Knot van de Vereniging Das & Boom.

De korenwolf stond enkele jaren geleden op uitsterven. Bekende Nederlanders hielden een wake in de Limburgse heuvels om aandacht te vragen voor de korenwolf. De Europese Commissie begon een juridische procedure tegen Nederland. Een groots programma werd opgezet om de korenwolf te redden. Toenmalig staatssecretaris Geke Faber (LNV) toog naar Limburg om twee gefokte hamsters, Floris en Fatima, aan de pers te tonen.

Nog altijd is er geen sprake van een levensvatbare populatie. Jaarlijks komen er tachtig tot honderd wilde hamsters uit fokprogramma's van de Rotterdamse Diergaarde Blijdorp en de Vereniging Das & Boom uit het Gelderse Beek-Ubbergen. Bijna tweederde van deze dieren is de afgelopen drie jaar uitgezet in drie Limburgse reservaten. De meeste dieren zijn opgegeten door vossen. Das & Boom eist nu maatregelen. Als minister Veerman (LNV) niet drastisch ingrijpt, stopt Das & Boom met de verzorging en ,,zullen wij de hamsters overdragen voordat zij in winterslaap gaan'', aldus een brief aan de minister, met wiens topambtenaren morgen gesprekken worden gevoerd.

Het hamsterbeschermingsplan is een ,,leerproces'', stelt onderzoeker Gerard Müskens van onderzoeksinstituut Alterra uit Wageningen. ,,Een grote groep mensen doet z'n best, maar in de loop van dit project lopen dingen anders dan we denken.'' Ook het ministerie van LNV wil niet van mislukking spreken. Chris Thönissen, LNV-coördinator van het soortenbeschermingsplan: ,,Ik wil erop wijzen dat door onze maatregelen de Europese Commissie de procedure om Nederland in gebreke te stellen, heeft afgebroken.''

Uitgangspunt van het plan was het realiseren van elf reservaten, gebieden waar wilde hamsters naar hartelust kunnen leven. Van deze elf reservaten zijn er drie min of meer klaar, in Sibbe, Amby en Heer. Het aankopen van boerengrond verliep aanvankelijk moeizaam. Al even moeizaam verliepen pogingen om boeren hamstervriendelijk te laten opereren. De animo is inmiddels groter, aldus Alterra.

In de praktijk blijkt bovendien dat het instellen van reservaten z'n doel soms voorbij schiet. De reservaten zijn paradijselijk ingericht voor de korenwolf, vol als ze staan met zomer- en wintergraan en luzerne, zijn favoriete gewassen. Het overvloedige voedselaanbod blijkt echter ook veel wilde muizen aan te trekken, die als prooidier op hun beurt de interesse wekken van vossen. Onderzoeker Gerard Müskens: ,,Als de muizen sterven wanneer er even geen voedsel beschikbaar is, gaan vossen, honden en marterachtigen op zoek naar hamsters.''

Hindrik-Jan Knot van Das & Boom: ,,De reservaten fungeren als honingpot. Vossen komen er snacken. Terwijl wij met veel moeite die dieren hebben gefokt.'' Dit jaar werden bijna vijftig hamsters uitgerust met een zender. Daarvan werden er veertig door vossen en andere roofdieren verschalkt. Müskens: ,,Dat weten we doordat we de zenders bijvoorbeeld terugvinden bij vossenburchten.''

Dit jaar nam de sterfte rampzalige vormen aan, doordat op koninginnedag in het reservaat in Sibbe een hagelbui de luzerne totaal vernielde. Als gevolg daarvan hadden de hamsters geen voedsel en dekking meer, en werden ze vrijwel meteen opgepeuzeld door een groep vossen.

Die vossen moeten eerder afgeschoten worden, vinden alle betrokkenen. ,,Weliswaar is de vos in Nederland beschermd, maar dat hoeft niet van Europa. Van Europa moet de hamster wél strikt worden beschermd'', schrijft Das & Boom aan minister Veerman. LNV-coördinator Thönissen: ,,We waren er dit jaar te laat bij. Volgend jaar moeten de vossen eerder worden geschoten.'' Onderzoeker Müskens: ,,Hoe vroeger hoe beter. Dan hebben de vossen nog geen jongen. Hoef je over het afschieten ook geen ethische discussie te voeren.''

Een reservaat is niet alles, zo is de belangrijkste les na enkele jaren hamsterbeleid. Laat de hamster maar weglopen uit de reservaten, geef hem daarnaast elders brede akkerranden, is nu de gedachte. Vossen hebben moeite om langs deze randen te zoeken naar prooidieren. Het aanleggen van akkerranden is bovendien eenvoudiger. Boeren hoeven niet hele percelen te verkopen of hamstervriendelijk te beheren. Het inzaaien van een klein stuk grond met luzerne en een hoekje met graan niet maaien, lijkt voldoende.

Gerard Müskens heeft de hoop op een krachtige hamsterpopulatie nog niet verloren. Over de sterfte dit jaar moet ook niet al te droevig worden gedaan. Müskens: ,,Veel dieren uit het fokprogramma worden opgegeten omdat ze niet gewend zijn in natuurlijke omstandigheden te overleven. Ze hebben niet geleerd te vluchten.'' Het is waar dat bijna negentig procent het niet heeft gehaald. Maar tien procent lééft. Müskens: ,,Dat zijn goede beesten. Die hebben jongen gekregen, vaak enkele keren per seizoen. Dat geeft hoop.'' Van deze dapperen zijn er zo'n honderdvijftig.

Het ministerie van LNV kan niet precies zeggen hoeveel het beschermingsplan heeft gekost. Naar het fokprogramma is een kleine half miljoen euro gegaan. Daar komen de kosten van aankoop van gronden, subsidies voor boeren en beheer van de reservaten nog bij. LNV-coördinator Thönissen: ,,Iedereen focust nu op dat beestje. Maar van geld dat wij steken in zulke reservaten profiteren ook andere beestjes, zoals leeuweriken en kiekendieven. Kijk daar ook eens naar.''

    • Arjen Schreuder