EU mag geen panacee zijn voor Turkse problemen 3

Wie mogen toetreden tot de EU? Thomas von der Dunk schrijft: in collectivistische samenlevingen gaat familie voor recht, en dat bedreigt een civil society (Opiniepagina, 8 september). Dat klopt. Maar Turkije is veel minder collectivistisch dan bijvoorbeeld Portugal. Ook hangt collectivisme samen met welvaart. Turkije is, voor haar welvaartsniveau, juist individualistisch. En naarmate het welvarender wordt, zal het nog individualistischer worden.

Of sprake is van een civil society, wordt behalve door de historische en actuele context mede bepaald door het antwoord dat een samenleving heeft gevonden op vier andere basisvragen van samenleven.

Allereerst is er hiërarchie. In landen met grote afstand tot de macht zijn leiders schier almachtig; macht gaat voor recht. Dan is er agressie, en daarmee samenhangend de sociale rol der seksen. Een masculiene samenleving is een vechtsamenleving. Wanneer men zich bedreigd voelt, moeten burgerrechten wijken en verklaart men de oorlog; winnen gaat voor recht. Voorts is er de omgang met datgene wat `anders' is. In onzekerheid vermijdende samenlevingen hangt men aan tradities en vreest men vernieuwing. Ten slotte is er het vraagstuk van deugdzaam leven. Is een goed leven gericht op traditie of op de toekomst? Europa is, als het gaat om deze culturele waarden, uiterst divers. Turkije is Europeser dan menig Balkanland. Turkije is voor Europa geen probleem, maar een kans.