Elke regeringspartij mag cadeautje eisen

Coalitiepartijen CDA, VVD en D66 hebben kritiek op de miljoenennota. Maar hun wensen hebben zij van tevoren met elkaar afgestemd. Politieke rugdekking is daardoor al verzekerd.

Met een conceptversie van de miljoenennota zaten Jozias van Aartsen, Maxime Verhagen en Boris Dittrich, fractieleiders van VVD, CDA, en D66 in de Tweede Kamer, vorige week donderdagmiddag aan tafel in het Haagse restaurant Sauer. Onderwerp: hoe samen op te trekken bij de algemene politieke beschouwingen?

De uitkomst: elke coalitiepartij mag met steun van de andere twee een paar eisen aan het kabinet stellen die goed zijn voor het eigen profiel. En dus kon het CDA vandaag een pleidooi houden voor enige verzachtende maatregelen voor werknemers. De VVD pleitte vanmorgen voor behoud van het grijze kenteken, om ondernemers een hart onder de riem te steken. Afschaffen is ,,niet aanvaardbaar'', aldus Van Aartsen. En D66 durft de bezuinigingen op het onderwijs zonder omwegen al enige dagen ,,niet acceptabel'' te noemen. De termen lijken een politiek dreigement in te houden – voor wie niet weet dat politieke rugdekking in de coalitie al verzekerd is.

Wanneer de algemene politieke beschouwingen worden gehouden, is nog niet duidelijk. Het wachten is op uitsluitsel over herstel van premier Balkenende van de infectie aan zijn rechtervoet. Maar het is de vraag of het voor de maatregelen veel zal uitmaken of namens het kabinet Balkenende in de Kamer zelf zal optreden of zijn vervanger, vice-premier, minister van Financiën en VVD-leider Zalm. De coalitiepartijen liggen alvast op koers met de voorbereiding van de inhoud. De fractieleiders zijn ,,nog in gesprek'' over verdere aanpassingen, aldus een VVD'er.

Volgens de woordvoerder van de CDA-fractie willen de coalitiepartijen met deze afspraken voorkomen dat de algemene politieke beschouwingen verlopen zoals vorig jaar. Toen kwamen de drie coalitiepartijen zonder onderlinge afstemming met `dualistische' eisen in de Kamer op de proppen. Het CDA leed daardoor een pijnlijke nederlaag. De christendemocraten eisten afstel van de invoering van een vaste bijdrage voor patiënten, de medicijnknaak. Het lukte het CDA echter niet VVD en D66 mee te krijgen. Steun van PvdA werd om politieke redenenen geweigerd, waarna het kabinet met een compromis te hulp moest schieten om verder gezichtsverlies van het CDA te voorkomen.

Dit jaar willen de coalitiepartners wel samen optrekken `tegen' het kabinet, vandaar de sessie in restaurant Sauer. ,,Scherper dualisme'' noemt de CDA-woordvoerder dat. Niet alle afspraken zijn daarvoor in detail van tevoren uitgewerkt, onderstreept hij. Zo stelt het CDA nu voor, zonder `toestemming' van VVD en D66, om werknemers boven de 55 jaar recht te laten houden op hun prepensioen- en VUT-aanspraken. Maar in grote lijnen is wel afgesproken dat het CDA `zoiets krijgt' – zonder steun van de oppositie.

Het achterkamertjesoverleg tussen coalitiepartners is overigens niets nieuws. Toen Paars II in 2000 en 2001 jaarlijks miljardenmeevallers te verdelen had, kwamen PvdA, VVD en D66 ook voorafgaand aan het eigenlijke politieke debat bij elkaar op Financiën om de wensen af te stemmen. Het `meevallertje verdelen' was toen zelfs zo geïnstitutionaliseerd dat Zalm jaarlijks een potje van 250 miljoen gulden (110 miljoen euro) op de begroting opnam als uitgavenreserve, vrij te besteden door de coalitiepartners. Om zulke relatief kleine aanpassingen gaat het ook de komende weken in Den Haag.

De oppositiepartijen, van PvdA tot ChristenUnie, zullen proberen een fundamenteel economisch debat te voeren. Hun `tegenbegrotingen' leveren, zo zeggen zij, meer economische groei op, meer werkgelegenheid, hun bezuinigingen treffen minder eenzijdig de lagere inkomens, en ze hebben oog voor het onderwijs, de zorg en het milieu. Op alle fronten beter dus. Alleen GroenLinks laat het begrotingstekort een tikkeltje hoger oplopen: 2,8 procent in 2005, tegen 2,6 of lager voor de anderen.

Met mooie plannen krijg je geen gelijk, maar er zal om andere redenen wel debat over komen. CDA, VVD en D66 verwijten, net als het kabinet, de oppositie dat zij met hun voorstellen de noodzakelijke hervorming van de Nederlandse economie op de lange baan schuiven. Kamerlid Bakker (D66) zei dit weekend in het televisieprogramma Buitenhof dat er ,,geen alternatief'' is voor het kabinetsbeleid. Deze gevechten over de grote lijn hebben vooral betekenis met het oog op het maatschappelijk verzet tegen de kabinetsplannen. Voor de oppositie en de coalitie zijn de algemene politieke beschouwingen – als zij nog op tijd worden gehouden – ook een voorbereiding op de door de vakbonden aangekondigde landelijke actiedag op 2 oktober.

Het kabinet staat voor de taak niet alleen de Kamer, maar ook de publieke opinie te overtuigen dat de bezuinigingen in sociale zekerheid, zorg en onderwijs niet alleen noodzakelijk zijn, maar ook de economie en samenleving op de lange termijn ten goede komen. Tot dusverre lukt dat niet. Dat blijkt uit de kritische reacties van het Centraal Planbureau, de Raad van State, vakbonden en werkgevers. Niet voor niets zei Zalm al zich met name zorgen te maken over de `beeldvorming' over het kabinetsbeleid. De inhoud van het kabinetsbeleid loopt in het debat in de Kamer niet wezenlijk gevaar. De steun van CDA, VVD en D66 staat op de hoofdlijnen van het beleid vooralsnog buiten twijfel.

    • Egbert Kalse
    • René Moerland