Een miljoen moslims

Zo'n honderd jaar in de toekomst zal heel Europa zijn bezet door gelovigen van de islam. Héél Europa? Nee, een kleine nederzetting bleef moedig weerstand bieden aan de overweldigers en maakte het leven van de moslims in de omringende moskeeën niet gemakkelijk...

Asterix, ja. En dat is dan nog een stripverhaal. Maar wie de temperatuur opneemt van het huidige, benarde `debat' over de islam in Nederland en de toetreding van Turkijke tot de Europese Unie, bekruipt het gevoel dat het Avondland binnenkort opnieuw ondergaat. Publicist Paul Scheffer worstelde zich in zijn Abel-Herzberglezing, zaterdag gepubliceerd in Trouw, door `het onbehagen in de islam'; Buitenhof-columnist Herman Philipse waarschuwde een dag later tegen het toelaten van Turkije tot de Europese Unie. En nu blijkt ook nog eens dat er volgens het CBS al bijna een miljoen moslims in Nederland wonen, een verdubbeling ten opzichte van 1990. Zo langzamerhand een nogal opzichtige ,,vijfde colonne'' die hier de boel komt overnemen, zoals een hysterische Pim Fortuyn het uitschreeuwde, diezelfde zondag te zien in de laatste aflevering van de documentaire `Wonderland'.

Tijd voor alarm? De Midden-Oostenkenner Bernard Lewis, tevens adviseur van de regering-Bush inzake Irak, zei onlangs in Die Welt ook al, dat Europa aan het eind van de 21ste eeuw ,,onderdeel zal uitmaken van de Arabische wereld'': Europeanen krijgen nu eenmaal niet genoeg kinderen, en de immigratie gaat door. Lewis maakt trouwens ook een hoop andere interessante opmerkingen, bijvoorbeeld dat ,,de heerschappij van Saddam Hussein niet wortelde in de Arabisch-islamitische cultuur maar op een Europees model berustte''; dat de geschiedenis van islamitisch geweld ,,gering is vergeleken met de oorlogshistorie van Europa''; en dat Arabieren ,,begaafde mensen'' zijn die ooit ,,de beste wetenschappelijk onderzoekers'' voortbrachten. Maar goed, ons interesseert nu vooral de vraag of we straks niet onder de voet gelopen worden door al die begaafde moslims, en of ons motto moet zijn: ,,Weg! Australië!'', zoals schrijfster Jessica Durlacher zaterdag zei in de Volkskrant, als reactie op Lewis.

Uit zulke reacties spreekt een cultuurpessimisme dat de kracht miskent van de beschaving die het nu juist zegt te willen verdedigen. Alsof we overgeleverd zijn aan de demografie, en prognoses hetzelfde zijn als voorspellingen, Maar de omstandigheden veranderen altijd. Kindertal daalt onder invloed van urbanisatie, hogere scholing en inschakeling in de arbeidsmarkt. Het is dus maar de vraag of de voorspelling van Lewis uitkomt. Bovendien: cultureel en historisch gezien staan moslims dichter bij ons dan Japanners of Chinezen, en ook onder hen slaat de individualisering toe. `Identiteit' is geen massieve ballast die je levenslang met je meezeult, maar een veranderlijke abstractie: ja, het Europa van de toekomst zal anders zijn dan wij nu kennen, en misschien ook anders dan we willen. Maar de vrees voor een islamitische `overname' is overdreven en getuigt van bar weinig vertrouwen in de veerkracht van de eigen cultuur.

Ook Herman Philipse gebruikt vooral defensieve argumenten tegen de Turkse toetreding. Zijn we niet meer gediend met een goede NAVO-buur dan met een Aziatisch land binnen de grenzen? Ja natuurlijk, maar dat argument is betrekkelijk: met een afgewezen en dus verbitterde NAVO-buur schieten we ook weinig op. Ander argument: de scheiding van kerk en staat wordt in Turkije gewaarborgd door het leger, maar die veiligheidsklep wil Europa verwijderen. Maar dat argument levert (als het waar is) een paradox op: dan zouden we Turkije dus kunnen toelaten zolang het niet aan de Europese criteria voldoet. Ten slotte: in Turkije is een islamitische partij aan de macht waarvoor democratie naar eigen zeggen een trolleybus is: je stapt in en zodra je het doel hebt bereikt, stap je weer uit. ,,Precies door democratisering van Turkije zou de islam een kans kunnen krijgen het land over te nemen.'' Maar dan moeten we dus eerder de dictatuur in Turkijke bevorderen? Bovendien, als de fundamentalisten de democratie na bewezen diensten willen afschaffen, moeten we het land dan niet als de wiedeweerga incorporeren: anders zitten we straks met een theocratische buur om de hoek.

Over Turkse toetreding is veel te discussiëren, en de rakere argumenten van Philipse zijn de meest directe: toetreding wordt niet gesteund door de publieke opinie, en zou een arm maar bevolkingsrijk land te grote zeggenschap geven in Europese besluitvorming. Turkse toetreding zal inderdaad – als het doorgaat – niet makkelijk zijn en actieve inzet vragen van Europeanen, een inzet die je moeilijk kunt opbrengen als je wordt bestookt met doemscenario's over kolonisatie van Europa door een vreemde mogendheid.

Paul Scheffer komt in zijn Herzberglezing helaas ook niet veel verder dan het verwerken van andermans opvattingen over het gefnuikte superioriteitsgevoel van de islam en de crisis van de Arabische wereld (,,De oriëntalist Bernard Lewis heeft gelijk...'', ,,De Frans-Iraanse schrijfster Chahdort Djavann heeft gelijk...'', ,,Ayaan Hirsi Ali heeft gelijk...'', ,,De Amerikanen hebben gelijk...'', ,,Sylvain Ephimenco had gelijk...'' en ,,Selami Yuksel heeft gelijk...''). Hij zinspeelt op het verbieden van hoofddoekjes op scholen zoals in Frankrijk (,,Het debat daarover is ten onrechte voortijdig in het parlement afgesloten''). En hij verwijst naar het rapport van de Franse commissie-Stasi over het waarborgen van de seculiere staat.

Dat laatste is interessant. Er wordt nu vaker de lof gezongen van het Franse voorbeeld, een heroïsch seculiere staat die zijn moslims eens goed de waarheid zegt: af met die hoofddoekjes en trouw zweren aan de Republiek. De winst daarvan zou blijken, nu Franse moslims zich massaal achter de regering hebben geschaard in het verzet tegen Iraakse terroristen. Maar wat staat nog meer in dat Stasi-rapport? Bijvoorbeeld dat ziekenhuizen en scholen in redelijkheid islamitische voedingsregels moeten respecteren en dat er een Ecole Nationale d'études Islamiques moet komen. Kortom, de Franse commissie stelt ook een publieke erkenning van de islam voor, waarvoor je hier door Geert Wilders zou worden weggehoond. De Franse staat overlegt met moslims – ook fundamentalistische – in de Conseil français du culte musulmane. Weet u nog hoe we hier lachten om de `kopjes koffie' die Roger van Boxtel dronk met imam El-Moumni? Dat is de Franse les: loyaliteit organiseer je niet louter door restricties. Inburgering en erkenning gaan hand in hand.

    • Sjoerd de Jong