De tranen der acacia's

Er zit weer Arabisch gom in drop. Maar net nu Arabisch gom in Nederland een stormachtige rentree maakt als dropingrediënt, stagneert de productie.

In het begin van de jaren negentig is de toon gezet met de introductie van `Zoute Haringen' van Rob's Drop, een uit Denemarken geïmporteerd dropje. Sinds 1998 ligt `Venco Darq' in de supermarkt, gevolgd door de suikervrije drop van Nubilo en Albert Heijn en `Autodrop Oldtimers'. Ook een klassieke dropssoort als Muntdrop, en andere dropjes van Klene bevatten weer Arabisch gom. De cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bevestigen de trend. In 1996 importeerde Nederland 302 ton Arabisch gom, in 2003 was dat opgelopen tot 964 ton.

Al in de Middeleeuwen vond de gom via de Arabische havens in de Middellandse Zee zijn weg naar West-Europa. De exotische hars werd gebruikt als bestanddeel van lijm, inkt en verf. Sinds de eerste helft van de twintigste eeuw is de Nederlandse import voor een belangrijk deel bestemd voor de dropmarkt. Zoethoutwortel, salmiakzout, suiker en Arabisch gom vormden de hoofdingrediënten van drop.

In 1973 deed zich een eerste crisis voor op de markt van Arabisch gom. In 1984 en 1985 stagneerde de productie opnieuw. Het leeuwendeel van het Arabisch gom, de schattingen variëren van 60 tot 65 procent, komt uit Soedan. Het gom wordt in de woestijnachtige streek Kordofan getapt uit de acacia senegal. De tekorten hielden deels verband met tegenvallende natuurlijke omstandigheden. Burgeroorlog en mismanagement deden de rest. De dominante positie van Soedan en het staatsmonopolie van de Gum Arabic Company (GAC) maakten dat de markt zich niet snel herstelde. Gedurende de jaren zeventig en tachtig verdween Arabisch gom bijna geheel uit drop. Gemodificeerd zetmeel bleek een acceptabele en goedkope vervanger. Slechts in enkele dropsoorten hield Arabisch gom stand, bijvoorbeeld in de ronde honingdropjes, los verkrijgbaar bij de drogist. Ook als lijm werd Arabisch gom te kostbaar. De tijd dat je op de kleuterschool onbekommerd aan het rood-rubberen tuitje van de lijmpot kon sabbelen is voorbij. Ook het Arabisch gom-laagje op postzegels is ergens in de jaren zeventig vervangen door een synthetische variant.

Drop past eerder in de categorie thee, koffie, cacao en tabak, dan in die van snoepgoed als toffees, winegums en zuurtjes. Net als thee, koffie en tabak had zoethoutwortel, in de landen van herkomst van oudsher een magische betekenis. In de begindagen van de import naar het westen werden ze (zelfs tabak) medicinaal gebruikt. Drop heeft nog altijd een ernstiger en volwassener imago dan andere snoepsoorten. Een man in driedelig pak met een zak bananenschuimpjes pleegt stijlbreuk, terwijl een rolletje zoute drop hem niet misstaat.

Het huidige succes van duurdere dropsoorten, met een hoog gehalte zoethoutwortelextract en Arabisch gom, is niet los te zien van bijvoorbeeld de opkomst van winkels met exclusieve thee- en koffiesoorten. De traditionele genotsmiddelen heroriënteren zich op de markt. De groei in kwantiteit stagneert en de producent hoopt dat goed te maken met iets speciaals, waar de consument meer geld voor over heeft. Producten als Douwe Egbert's Roodmerk en Jonge Bols hebben het moeilijk, terwijl de Coffee Company of Van Wees' Zeer Oude Genever het juist goed doen.

De comeback van Arabisch gom sluit bovendien aan bij de groeiende populariteit van regionale en nationale producten, bij een nieuw smaak-chauvisme. Want hoe exotisch de ingrediënten van drop ook zijn, het is een uitgesproken Nederlands product. Alleen Denemarken heeft een dropmarkt die zich enigszins laat vergelijken met die van Nederland. In de presentatie van de nieuwe exclusieve dropsoorten spreken de dropfabrikanten de consument nadrukkelijk aan op zijn vaderslandsliefde. Met de televisiereclame-campagne `Nederland & Venco' voedt de dropfabriek uit Roosendaal het zelfbeeld van de eigenzinnige (dropverslaafde) Nederlander. Hevig vervuld van historisch besef prijst Klene, op haar website, de vier nieuwe dropsoorten van de `Pionierslijn' aan: `De Waterwerken, de Ontdekkingsreizen, de Gelukzoekers en Bodemvondsten passen helemaal in de pioniergeest van Nederland en de familie Klene.'

De nieuwe kwaliteitsdropjes van Klene, Venco en Autodrop bestaan weer voor bijna een kwart uit Arabisch gom. Het smaakverschil tussen Arabisch gom en gemodificeerd zetmeel is klein. Het verschil zit vooral in de textuur. De `bijtsensatie' van Arabisch gom is wezenlijk anders. Het dropje is steviger en veerkrachtiger. Je bijt hem niet zomaar even doormidden en doet er daarom langer mee.

Aan de vraagzijde van de markt was de tijd rijp voor de rentree van Arabisch gom, maar hoe zat het inmiddels met het aanbod? Het antwoord op de crises van de jaren zeventig en tachtig leek verbluffend eenvoudig. Allereerst zorgden de importeurs voor een grotere voorraad, waarmee men schommelingen in de prijs en het aanbod kon opvangen. Ten tweede drong het besef door dat je voor de productie van drop niet de duurste, transparante soorten hoeft te gebruiken. Het zwarte snoepgoed leent zich bij uitstek voor een zuivere maar gekleurde kwaliteit Arabisch gom. Daarmee werd de kostprijs gedrukt.

,,De huidige situatie is zorgelijk'', zegt K.van Aesch, commercieel directeur van Caldic Ingredients, een van de belangrijkste importeurs van Arabisch gom in Nederland. De groeiende importcijfers van het CBS blijken een bedrieglijk gunstig beeld te geven van de actuele situatie. ,,De prijs van sommige types Arabisch gom is sinds januari meer dan verdubbeld,'' aldus Van Aesch. In het Soedanese overgangsgebied tussen woestijn en savanne groeit de acacia senegal in het wild. Het zijn particulieren die de bomen bekerven, om na een tijdje de gedroogde gom te `plukken' en te verkopen aan de Gum Arabic Company (GAC), een monopolist die voor 30 procent eigendom is van de staat. De ontwrichting, die het gevolg is van de aanhoudende burgeroorlog, de vluchtelingenstroom, een sprinkhanenplaag en overstromingen, heeft de productie ernstig doen inkrimpen. Van Aesch: ,,De prijzen waren in 2002 en 2003 gezakt tot een niveau lager dan in de jaren zeventig. Door dat lage prijsniveau is er in onveilige gebieden een gebrek aan mensen die de gom willen oogsten.'' De duizelingwekkende groei van de Nederlandse importcijfers – in het eerste kwartaal van 2004 alleen al werd volgens het CBS 393 ton ingevoerd – is volgens Van Aesch niet alleen het gevolg het groeiende verbruik, maar ook van speculatie en pogingen om de buffervoorraad op peil te houden. Die buffervoorraad Arabisch gom zal de komende maanden volop worden aangesproken. Gom-importeur Van Aesch kan niets anders doen dan hopen dat de groeiende internationale bezorgdheid om Soedan zal leiden tot meer stabiliteit.

    • Fanta Voogd