Boeman én vaderfiguur

Met de dood van Brian Clough verliest Engeland een van de meest succesvolle én charismatische coaches in zijn rijke voetbalgeschiedenis. De tweevoudige international overleed gisteren op 69-jarige leeftijd aan de gevolgen van maagkanker, nadat hij eerder een levertransplantatie had moeten ondergaan.

Drank en voetbal waren de passies van Clough, die een tweeslachtig karakter had. ,,Een vat vol tegenstrijdigheden'', weet Hans van Breukelen die hem als doelman van Nottingham Forest beginjaren tachtig meemaakte. ,,Hij werd door vijftig procent gehaat en door vijftig procent bewonderd. Daarom werd hij nooit bondscoach van Engeland.''

De FA heeft het nooit aangedurfd de eigenwijze en dictatoriale trainer als bondscoach te benoemen. Toen het een keer bijna zover was, gooide Clough zijn eigen glazen in door voor de tv-camera's alle heilige huisjes omver te schoppen. Hij bleef trainer van Forest en zou Nottingham pas in 1993 na een diensverband van zeventien jaar verlaten.

Clough over de aanstelling als bondscoach die niet door ging. ,,De FA was bang dat ik alles te vertellen wilde hebben en ze hadden nog gelijk ook.'' Hij was tactisch geslepen en had een neusje voor talenten, maar hij kon zich als een hooligan gedragen.

Clough promoveerde in de jaren zeventig met de provincieclubs Derby County en Nottingham Forest en werd met beide clubs landskampioen. Met Forest won hij twee keer de Europa Cup 1. Hij hield van de `continentale' speelstijl en verloochende het Britse kick and rush. ,,Als God had gewild dat we alleen maar hoge ballen spelen, had hij het veld wel in de lucht geplaatst'', pareerde hij de (snel verstommende) kritiek in de Engelse pers. Hij gaf als socialist openlijk de voorkeur aan vraaggespreken met `linkse' kranten.

Clough werd gevreesd en bewonderd door zijn spelers. Hij werkte bij voorkeur met talenten en afgedankte vedetten, bevestigt Van Breukelen. Of zoals The Times vanmorgen schreef: ,,Hij kon niet met sterren omgaan, omdat hij zichzelf als ster gedroeg.'' Zo duurde zijn dienstverband bij de toenmalige topclub Leeds United slechts 44 dagen. Het boterde niet tussen Clough en de spelers die zich tot de besten van Europa rekenden. ,,Vanaf nu zijn jullie helemaal niemand meer, vergeet al die prijzen. Jullie hebben gewonnen omdat je de boel belazerd hebt.''

Een andere voorbeeld van het eigenzinnige karakter van Clough was de eerste trainingsdag bij Forest van Trevor Francis, eind jaren zeventig de duurst betaalde voetballer van Engeland. De rechtsbuiten kreeg te horen dat hij met het derde team moest oefenen, hij moest zich eerst maar eens waarmaken. Spelers mochten met hem in discussie gaan. ,,Maar na twintig minuten kregen ze altijd te horen dat ik bij mijn standpunt bleef'', aldus Clough.

Van Breukelen heeft soortgelijke ervaringen. ,,Hij zei een keer: `jij wordt door mij betaald dus ik bepaal of je weggaat of niet.' Ik kon toen bij PSV tekenen, wat vanwege mijn schoolgaande kinderen aantrekkelijk was, waarop hij smaalde: `ga je terug naar de Mickey Mouse-competitie?' Vervolgens onderhandelde hij met succes met PSV, om daarna mijn vrouw doodleuk een mooi huis in Engeland aan te bieden. Hij zei: `Hans, roep de Hollandse pers bij elkaar en vertel dat je dronken was toen je voor PSV tekende en spijt hebt gekregen. Zo'n man dus.''

    • Jaap Bloembergen