Neonazi in het uniform van de middenklasse

De extreem-rechtse NPD is na de verkiezingen van gisteren voor het eerst sinds 36 jaar weer vertegenwoordigd in een deelstaatparlement in Duitsland. ,,Ze hebben het imago van brave burgers aangenomen.'

Hij draagt geen laarzen. Zijn hoofd is niet kaal. Hij zwaait niet met een swastika. Holger Apfel betreedt het parlement van deelstaat Saksen in een driedelig beige pak, een onopvallende grijze das en een oranje overhemd. Een neonazi in het uniform van de middenklasse. Hij straalt. Hij zweet. Een kleine, gedrongen man met dikke wangen en een kleine bril. Hij zegt al op de trappen: ,,Dit is een grandioze dag voor Duitsland.'

In Saksen heeft Apfel gisteren de Nationaldemokratische Partei Deutschlands (NPD) het parlement binnengeloodst. Voor het eerst sinds 36 jaar heeft de meest radicale van de rechtse Duitse splinterpartijen weer invloed in een regionale volksvertegenwoordiging. In Saksen werd de partij gisteren met 9,2 procent bijna even groot als de SPD, die op 9,8 procent kwam. ,,We zijn even groot als de partij die het land regeert', grijnst Apfel.

De Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Otto Schily (SPD) vindt de NPD zó gevaarlijk voor de democratie dat hij probeerde haar te verbieden. De poging liep vast op een veto van het Constitutionele Hof omdat de Duitse staat haar zaak juridisch slordig had voorbereid. Dit weekeinde maakte Schily daarom de rechters medeschuldig aan de overwinning van de NPD.

Uit analyses van het kiezersgedrag blijkt dat een meerderheid NPD heeft gestemd uit onvrede over de verlaging van de werkloosheidsuitkeringen. De gewraakte nationale maatregel is in Oost-Duitsland uitgegroeid tot een symbool voor het gebrek aan perspectief waar veel mensen in de economisch zwakke regio onder gebukt gaan. De grote partijen SPD en CDU moesten om die reden zware verliezen incasseren, de socialistische PDS kon dankzij de onvrede uitgroeien tot de tweede politieke macht. Uit peilingen onder kiezers blijkt ook dat vooral jongeren zich aangetrokken voelen tot de NPD, een partij die haar laatste piek midden jaren zestig in Zuid-Duitsland beleefde.

Apfel deert dat allemaal niet als hij omstuwd door bodyguards en camera's van de ene tv-studio naar de andere snelt. ARD, MDR, ZDF: niemand kan meer om hem heen. Op verzoek van een fotograaf steekt hij zijn duim triomfantelijk in de lucht. Holger Apfel geniet. In juni behaalde hij een zetel in de gemeenteraad van Dresden. In de regio ten oosten van de stad behaalde zijn partij in romantisch ogende dorpen als Königstein toen meer dan 20 procent. En nu dit.

Zijn lijfwachten zijn zenuwachtig. Nee, er is geen feest voorzien, zegt NPD-woordvoerder Klaus Beier. ,,Onze mensen zijn in de stemlokalen om ervoor te zorgen dat het resultaat zo blijft.' De NPD had haar aanhang opgeroepen het tellen van de stemmen bij te wonen om te voorkomen dat er verkiezingsfraude wordt gepleegd. Een onverholen en ongefundeerd verwijt dat deel uitmaakt van de NPD-agitatie tegen de gevestigde orde.

Holger Apfel komt over als een doorsnee jongen uit de provincie. Totdat hij begint te spreken. Hij feliciteert de eveneens extreem-rechtse Deutsche Volkspartij DVU die in Brandenburg wederom de kiesdrempel haalde. Zaten de splintergroeperingen elkaar vroeger nog wel eens in de weg, deze keer was er een afspraak. Saksen voor de NPD, Brandenburg voor de DVU.

De korte vraaggesprekken op de tv-zenders lopen steevast uit op ruzie. Apfel wil geen beleidsvoornemens verkondigen, hij wil alleen baden in het licht van de schijnwerpers. De agressie van de duidelijk zenuwachtige interviewers speelt hem in de kaart. Zie je wel, zegt zijn mimiek, wij worden niet voor vol aangezien, wij zijn de underdog.

Apfel klimt op een podium. ,,Dit is een grandioze dag voor alle Duitsers die nog graag Duits willen zijn.' Omstanders beginnen te fluiten en te schreeuwen. ,,Nazi's eruit!' De voorzitter van de NPD, Udo Voigt, schaart zich aan Apfels zijde. Woordvoerder Beier rolt de NPD-vlag uit. Apfel hekelt de hetze die de media tegen hem zouden hebben gevoerd. ,,Er werd een pogromstemming tegen ons gecreëerd.' Hij scheldt op de regionale kranten die opgeroepen hadden niet op extreem-rechts te stemmen, hij scheldt op de premier van de deelstaat die dezelfde boodschap huis aan huis liet bezorgen. Het protest zwelt aan en maakt hem het spreken onmogelijk. Apfel vindt het best. Een vrouw van middelbare leeftijd heeft tranen in haar ogen. ,,Bruin gepeupel in ons parlement', stamelt ze.

Apfels hoogtepunt komt 's avonds om acht uur. Het lijsttrekkersdebat op het eerste tv-net. Apfel mag pas later aanschuiven en krijgt als laatste het woord. De overige politici stappen dan demonstratief op, Apfel raast maar door. Als medewerkers van andere partijen weer anti-NPD slogans roepen wordt het gesprek afgebroken.

Buiten stroomt de Elbe doodstil langs de barokke monumenten die Dresden internationale faam hebben bezorgd. Agenten in gevechtstenue hebben het parlement afgegrendeld om Apfel en de zijnen te beschermen tegen ongeveer 150, vooral jonge demonstranten. Het komt tot een korte schermutseling bij de Semperoper. Even verderop zingt een jongerenkoor bij wijze van protest de bekende strofe over broederschap uit de Negende van Beethoven.

Sabina Friedel staat met een groep actievoerders in stil protest voor de trap van het parlement. Ze zit voor de SPD in de gemeenteraad waar ze al kennis maakte met Apfel. ,,Hij heeft twee moties ingediend. Hij wilde de adviesraad voor de integratie van buitenlanders afschaffen en hij wilde de gemeentelijke subsidie voor de synagoge staken.'

Hoe ga je als parlementariër om met een collega als Apfel? ,,Samenwerken is uit den boze, we wenden ons af als ze het woord voeren. Maar je mag extremisten niet negeren. Je moet waakzaam blijven, hun leuzen doorprikken. In de stad heerste lang de opvatting: dat wordt toch niets met die NPD. Ze zijn te dom, maken altijd ruzie, werken permanent aan hun eigen ondergang. Maar je ziet wat er van komt. Doodzwijgen en relativeren zijn slechte strategieën.'

Ook in het parlementsgebouw dringt in de loop van de avond het besef door dat de politiek in Saksen er een probleem bij heeft. De minister van Economische Zaken, Martin Gillo, vooral belast met het werven van buitenlandse investeerders, vraagt zich op een regionale tv-zender af hoe hij Amerikaanse gesprekspartners moet duidelijk maken wat er is gebeurd. Dresden is een van de weinige steden in Oost-Duitsland die, mede dankzij buitenlandse investeerders, weer tot bloei komt.

Cornelia Ernst, afgevaardigde voor de PDS, werft voor een coalitie tegen extreem-rechts, bestaande uit alle partijen. Ze voorziet een lang en taai gevecht. ,,De NPD heeft zich in de afgelopen jaren in alle rust in Saksen kunnen nestelen. Hun krant, Deutsche Stimme, wordt hier uitgegeven. Ze wisten huisartsen en middenstanders voor hun zaak te winnen. Ze hebben het imago van brave burgers aangenomen. We waren te laks. Nu zitten we opgescheept met een partij die buitenlandse kinderen uit het onderwijs wil weren.'

Of het daadwerkelijk tot een anti-fascistisch verbond zal komen, is volgens Ernst nog maar de vraag. Eerdere pogingen om met de CDU samen op te trekken tegen extreem-rechts lijdden schipbreuk, sneert ze. Twisten tussen beide partijen gaan in elk geval door, met of zonder NPD.

Rectificatie / gerectificeerd

Voigt

In het fotobijschrift bij het artikel Neonazi in het uniform van de middenklasse (20 september, pagina 5) wordt de NPD-voorzitter Martin Voigt genoemd. Zijn voornaam is Udo.

    • Michel Kerres