Hilarische narigheid in tehuis vol ijdele en humorloze kostgangers

Herenlogementen zijn schaars geworden in hedendaags Nederland; haast iedereen heeft tegenwoordig een eigen woninkie. Maar bij Toneelgroep Het Volk, waar alles ouderwets is, bestaat het nog, zo'n tehuis met goedkope kamers voor wie niet zelfstandig onder dak kan of wil. De voorstelling Logement van Dijk heeft lage deurtjes naar de vermoedelijk piepkleine kamers, en in het zo ongezellig mogelijk gehouden algemene woongedeelte staat een losse verzameling formica tafeltjes.

Hier regeert de vrouw die aan de voorstelling haar naam gaf, of liever die van haar overleden echtgenoot. Mevrouw van Dijk zelf heeft een uitheemse voornaam; ze komt uit de Kaukasus en spreekt geen woord Nederlands. Stom schuifelt ze door haar bedoeninkje heen, een boomlange grijze muis met een bloemetjesjurk en wollen sokken, een sloverige droomster die één ding met haar Hollandse kostgangers gemeen heeft: de moeilijkheid in de omgang, de botte stugheid.

Het helpt waarschijnlijk dat degene die haar speelt een man is. Met zijn lompe lijf en lijpe lachje zet Jan Heijer een op zichzelf gerichte gastvrouw neer, die zich als het even kan in haar bezemkast terugtrekt. Maar de heren laten haar niet met rust. Omdat zij van een van hen wonder boven wonder zwanger is geraakt, doen hun beschermersinstincten zich gelden; ze dragen kinderwagens aan en dreigen haar met hun bezitsdrang te verstikken.

Mannen komen er bij Het Volk sowieso niet al te best vanaf. Ze zijn kleinzielig, egocentrisch, ijdel, wreed en dom. Dat was al zo in Gebakken Meeuw en in Vlegeljaren, en in het door Aike Dirkzwager geregisseerde Logement van Dijk is het niet anders. De humor zit 'm daarbij in het gebrek aan humor van de hoofdfiguren: juist omdat zij zichzelf zo verschrikkelijk serieus nemen maken ze zich belachelijk. Hoogdravende redevoeringen om niets houden de alsmaar vergaderende heren in het logement; hun pogingen de andere mannetjesdieren met woorden te imponeren leiden tot stijlbloemen waarvan de absurditeit hen ontgaat, in tegenstelling tot de toeschouwers die al gauw door hebben dat taal wel een sterke kant van Het Volk is, maar niet van zijn personages.

Na de machtsspelletjes, vernederingen, wisselende bondgenootschappen en uitsluitingsexercities, en na het dubieuze optreden van een besnorde heer in Lederhosen die sterk doet denken aan de in zijn jonge jaren ook in een herenlogement verblijvende Adolf Hitler – na al die hilarische narigheid kortom volgen er gelukkig ook een paar ontroerende momenten, waarin Bert Bunschoten, Joep en Wigbolt Kruijver en mevrouw Jan Heijer de mannelijke kleinheid tot theatrale grootsheid transformeren, tot humor met een traan.

Voorstelling: Logement van Dijk, door Toneelgroep Het Volk. Regie: Aike Dirkzwager. Gezien: 26/6 Toneelschuur, Haarlem. Tournee t/m 26/3/2005. Inl. 035 6217248 of www.toneelgroephetvolk.nl