Veel banen voor toppers

Door fusies en schandalen bij grote bedrijven moet de accountant van goeden huize komen.

Wie zeker wil zijn van een baan, moet nu accountancy gaan studeren. De komende vier jaar verwacht het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt grote knelpunten in de personeelsvoorziening in deze sector. En niet als enige. Ook het Nivra, de beroepsorganisatie voor registeraccountants (RA's), slaat alarm.

Het probleem zit nu nog niet eens in de hoeveelheid, als wel in de kwaliteit van de instromende accountants, vertelt arbeidsmarktspecialist Harry Welters van het Nivra. De afgelopen jaren zijn door fusies gigantische bedrijven ontstaan met ingewikkelde structuren en hoogopgeleide bestuurders. Om dat soort bedrijven te controleren en een volwaardige gesprekspartner te zijn van de directie, moet de accountant van goeden huize komen. En dit soort topaccountants ontstaat alleen als de instroom in het vak groot genoeg is.

Sinds de grote boekhoudschandalen van de afgelopen jaren is de accountant ook gewild in het bedrijfsleven. Bang geworden door de affaires bij Enron, Ahold en Shell spelen multinationals op zeker en willen zoveel mogelijk goed geschoold financieel personeel in dienst nemen. Vooral

registeraccountants zijn in trek. Daarnaast is door diezelfde affaires de regelgeving van de financiële autoriteiten in binnen- en buitenland strikter geworden. Controles nemen meer tijd in beslag, waardoor ook in het openbaar accountantsberoep meer vacatures moeten worden vervuld.

Maar het aantal studenten accountancy slinkt. Terwijl vóór 1999 elk jaar nog ruim 1.200 studenten begonnen met de hbo-opleiding accountancy, schommelt dat aantal nu rond de 1.000. Van de universitaire opleidingen zijn geen cijfers bekend, maar vermoedelijk blijft ook daar het aantal eerstejaars hoogstens gelijk. Volgens het Nivra vinden studenten de opleiding minder aantrekkelijk, omdat hij relatief moeilijk is en lang duurt. Om registeraccountant te worden, moet je minstens acht jaar studeren. Daarbij vind je met een graad in de economie of bedrijfskunde bijna even gemakkelijk een baan.

Accountants zijn opgedeeld in RA's en AA's (accountants-administratieconsulenten). RA's moeten eerst een opleiding op doctoraalniveau hebben afgerond, voordat ze aan de driejarige praktijkopleiding mogen beginnen. Het controleren van de jaarrekeningen van multinationals gebeurt meestal door een team van RA's. Een AA heeft vóór de praktijkopleiding een hbo-studie afgerond. AA's hebben meestal het midden- en kleinbedrijf als klant en vervullen daar vele functies: van adviseren en boekhouden tot het controleren van jaarrekeningen. AA's werken vaker bij kleine accountantskantoren. Nederland telt ongeveer 11.000 RA's en 6.500 AA's.

Ook voor AA's liggen de banen voor het oprapen. ,,Vier jaar geleden was het een gekkenhuis, toen werden AA's zo van school geplukt'', vertelt Carel Verdiesen, voorzitter van de orde van AA's (NOvAA). ,,Nu moeten ze even telefoneren.''

Wanneer de economie weer aantrekt, zal de schaarste groter worden. Volgens de NOvAA zijn nu al 500 AA's per jaar nodig, terwijl er slechts 300 instromen. In de ING-sectorstudie accountancy van twee jaar geleden staat dat personeelstekort één van de grote bedreigingen wordt voor de accountancysector. Vooral kleine kantoren zullen er de dupe van worden, aldus het rapport. ,,Grote kantoren trekken door naamsbekendheid, reputatie, carrière en salaris gemakkelijker personeel aan.'' Een gevolg van het tekort zal zijn dat de arbeidskosten sterk stijgen.

Accountants komen in verschillende functies terecht. De belangrijkste is die van openbaar accountant. Deze werkt bij een accountantskantoor en wordt vandaar in de arm genomen door een bedrijf. Er zijn ongeveer 10.000 openbaar accountants, van wie de helft AA's. In Nederland zijn vier grote accountancykantoren actief (Ernst & Young, PriceWaterhouseCoopers, KPMG en Deloitte) en zo'n 2.900 kleinere.

Verder werken sommige accountants bij een overheidsorgaan, zoals de Belastingdienst. Daarnaast hebben bedrijven eigen accountants in dienst die intern adviezen geven. Ten slotte verdwijnt een deel van de accountants uit het beroep om een andere functie in het bedrijfsleven te vervullen. De meeste studenten doen accountancy om accountant te worden en stromen pas later door naar een andere functie.