Uitvliegers passen niet in het systeem

Wie buiten Nederland gaat werken is op zichzelf aangewezen. Welke verzekeringen moeten aangehouden worden en wat zeggen we allemaal op? Enkele tips.

Wanneer u in Nederland woont en/of werkt, bent u bijna altijd verplicht verzekerd voor de volksverzekeringen AOW (Algemene Ouderdomswet), Anw (Algemene nabestaandenwet), AKW (Algemene Kinderbijslagwet) en AWBZ, de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten. Werkt u in Nederland in loondienst, dan bent u in het algemeen ook verzekerd voor de werknemersverzekeringen WW (Werkloosheidswet), ZW (Ziektewet), WAO (Wet op de Arbeidsongeschiktheidsverzekering) en Zfw, Ziekenfondswet.

Gaat u voor korte of langere tijd in het buitenland werken, dan heeft dat verstrekkende gevolgen voor u en uw eventuele partner en gezinsleden. Met name voor de belastingen en de sociale verzekeringen, maar ook voor het arbeidsrecht, pensioenrecht, erfrecht en familierecht. Elders is alles (net iets) anders, gaat u daar maar van uit. Je bent in een andere wereld en de verschillen zitten in (wettelijke) details waar je niet dagelijks mee te maken hebt.

Neem het geregistreerde partnerschap, waar wij hier inmiddels aan gewend zijn. In sommige andere landen erkent men dat niet als officiële vorm van samenleven, wat gevolgen kan hebben na een overlijden van een van de twee partners of bij het bedrijf waar u dan werkt.

Na vijftig jaar Europese gemeenschap verwacht je dat alle plooien wel zijn gladgestreken en dat je ongehinderd kan gaan wonen en werken in een van de 25 landen van de EU. Dat is niet zo. De wetten, regels en gebruiken in een land zijn gebaseerd op de mensen die daar worden geboren, trouwen, wonen, leven, werken en sterven. Daardoor passen (tijdelijke) invliegers uit andere landen en tijdelijke uitvliegers niet goed in het systeem. De Europese Unie kan wel regels opleggen om het vrije verkeer van arbeiders te harmoniseren, maar dit betekent niet dat alle landen deze onverwijld in hun wetten opnemen en dat iedereen in zo'n land van alle uitzonderingen op de hoogte is. Er zijn immers dringender zaken aan de orde: economie, werkgelegenheid, begrotingstekorten, veiligheid.

Kortom: wanneer u buiten Nederland gaat werken, bent u voor persoonlijke zaken bijna geheel op uzelf aangewezen. Zelfs wanneer uw hulpvaardige Nederlandse of buitenlandse werkgever veel voor u regelt. De letter van de wet is weleens anders dan iedereen denkt of tegen u zegt. Dat blijkt al wanneer mensen die net over de grens werken en/of wonen, in België of in Duitsland, ineens stuiten op een voor hen vreemde, nadelige kronkel in de AOW of hun pensioen. Een analyse leert dat ze dit nadeel soms al jaren konden weten en dus konden voorkomen. Maar mensen schuiven de vervelende zaken – waaronder hun financiën – graag voor zich uit, tot het te laat is en dan krijgen anderen meestal de schuld.

Gaat u in een ander land werken, dan bent u in principe niet langer verplicht verzekerd in Nederland. In het algemeen valt u onder de sociale verzekeringswetten van het land waar u werkt. Maar zendt uw werkgever u tijdelijk naar een ander land uit, dan kan het zowel voor de werkgever als voor de werknemer praktischer zijn wanneer de Nederlandse verzekeringswetten van toepassing blijven. De werkgever hoeft zich niet te verdiepen in de wetgeving van het andere land en kan zich zo administratieve rompslomp besparen. Voor de werknemer betekent het bijvoorbeeld dat er geen breuk in de AOW-opbouw optreedt en dat hij eventueel een beroep kan doen op een Nederlandse uitkering.

Om ervoor te zorgen dat u bij detachering onder de wetten van hier blijft vallen, moet u over een Detacheringsverklaring (zie kader) beschikken. Niet voor alle landen wordt zo'n verklaring afgegeven. Alleen voor landen waarop de Europese Verordening van toepassing is of voor een land waarmee Nederland een verdrag over sociale zekerheid heeft gesloten. Zie de landenopsomming in het kader. De volgende tips kunnen een uitvliegende werkbij helpen bij zijn of haar uitzending:

1U bent zelf verantwoordelijk voor uw persoonlijke geldzaken en moet zelf tijdig, dus vóór uw uitzending, de zaken controleren en regelen.

2Doe een beroep op de kennis en ervaring van uw werkgever in Nederland én die in het land waar u naar toegaat. Samen beschikken die twee als regel over voldoende inzicht om u te behoeden voor misstappen.

3Doe een beroep op de kennis en ervaring van (ex) collega's. Die kijken anders tegen de zaken aan dan uw werkgever(s), die andere belangen heeft dan zijn werknemers.

4Ga na welke gevolgen uw uitzending heeft voor de volksverzekeringen AOW, Anw, AKW en AWBZ, en de werknemersverzekeringen WW, Zw, WAO en Zfw.

5Ga na of u binnenlands of buitenlands belastingplichtig zal zijn. Welke gevolgen dit heeft voor uw (verhuurde) huis, uw hypotheek en de renteaftrek? Uw spaargeld en beleggingen? Zie hiervoor onder meer www.belastingdienst.nl, de website van de Belastingdienst.

6Pensioenopbouw. Loopt deze gewoon door in Nederland? Elders? En wanneer u terugkeert naar Nederland, kunt u dan het elders opgebouwde saldo mee terugnemen?

7U kunt als kostwinner overlijden in het buitenland. De kans is weliswaar klein, maar hoe moeten uw nabestaanden verder? Een passende overlijdensrisicoverzekering (kost bijna niets) is een pleister op de wonde.

8De voorgaande tips gaan over u, maar hoe zit dat allemaal met uw partner of de kinderen? Verplaats u ook eens in hun positie.

    • Adriaan Hiele