Soeverein zetelen

Koningin Beatrix leest de troonrede dinsdag gezeten op een troon. Nemen de andere Europese vorsten nog weleens plaats op zo'n koninklijke zitplaats? Een inventarisatie.

Dat koningin Beatrix op prinsjesdag op haar troon zit, dat lijkt vanzelfsprekend. Van oudsher worden vorsten immers geassocieerd met tronen en kronen, symbolen van koninklijke waardigheid. Wij Nederlanders zijn er in ieder geval aan gewend om ons staatshoofd éénmaal per jaar majesteitelijk op de troon te zien zitten. Maar is dat in andere monarchieën ook het geval? Beschikken de regerende koning[inn]en in de landen om ons heen ook over een troon? En zo ja, zitten ze er wel eens op bij het uitoefenen van hun/haar ambt? Om hier achter te komen legde ik contact met alle koninklijke paleizen van Europa, met het volgende resultaat.

Slechts één vorstendom, het kleine Liechtenstein, heeft geen troon. In alle andere Europese monarchieën zijn één of meer tronen aanwezig, waarbij men in veel gevallen overigens beter over een troonzetel kan spreken. Het betreft dan 19de-eeuwse arm- of leunstoelen die tot `troon' zijn opgewaardeerd. Dit geldt voor jonge monarchieën als België, Luxemburg, Noorwegen en – vooruit – Monaco. De Belgische koning heeft een plechtige zetel in neo-empirestijl, de Luxemburgse groothertog een grote goudgedecoreerde eikenhouten fauteuil met gebeeldhouwde krullen en bladeren, de Noorse koning een roodfluwelen koninklijke stoel van verguld hout en de Monegaskische vorst een zetel in empirestijl.

Traditionele tronen, dus koninklijke staatsiezetels die als zodanig zijn vervaardigd, zijn te vinden in de `oude' monarchieën Denemarken, het Verenigd Koninkrijk, Spanje en Zweden. Zo beschikken Denemarken en Zweden over schitterende zilveren exemplaren waarop in de loop der eeuwen verschillende vorsten in vol ornaat hebben gezeten, onder meer bij hun kroning. In het Deense slot Rosenborg (Kopenhagen) is ook nog de uit 1671 stammende troon te zien, die is gemaakt van de horen van een narwal. Het Verenigd Koninkrijk heeft de oudste troon: de rond 1300 vervaardigde King Edward's Chair of Coronation Chair in Westminster Abbey. En in de Troonzaal van het Spaanse Koninklijke Paleis staan twee 18de-eeuwse tronen.

Nederland is een apart geval. Onze monarchie is jong (1813), maar onze dynastie is redelijk oud (Willem I van Oranje leefde van 1533-1584). Wat tronen betreft zitten we tussen de oude en nieuwe monarchieën in, want we hebben tronen én troonzetels. De bekendste is de `Prinsjesdagtroon' uit 1904 in de Ridderzaal. Er is nog een oudere troon, in 1863 door de firma Horrix gemaakt voor koning Willem III, tegenwoordig opgesteld in het gebouw van de Tweede Kamer. Verder zijn er diverse weinig indrukwekkende troonzetels, die bij inhuldigingen werden gebruikt. Koningin Beatrix bijvoorbeeld zat op een nogal gewone armstoel, voor die gelegenheid voorzien van het rijkswapen.

Ook in het Verenigd Koninkrijk is de troon nog volop in gebruik, om te beginnen bij de kroning van de vorst. Tijdens deze religieuze ceremonie volgens eeuwenoud ritueel zit de nieuwe monarch op de Coronation Chair. Vermeldenswaard is dat ook onze eigen stadhouder Willem III – de enige Oranje die ooit gekroond is – hierop zat bij zijn kroning tot koning van Engeland, Schotland en Ierland (1689). Op een andere troon, opgesteld in het paleis van Westminster (Houses of Parliament) zit de Britse monarch net als de onze ééns per jaar en leest de troonrede voor. Ook is zij hierop gezeten bij de eerste bijeenkomst van het nieuwgekozen parlement na algemene verkiezingen.

De overige Europese vorsten zitten zelden tot nooit op hun troon. De Belgische, Luxemburgse en Zweedse monarchen mogen alleen bij hun aantreden op hun troon[zetel] plaatsnemen en hun troonrede voorlezen. Dus slechts éénmaal in hun leven. Koning Boudewijn van België gebruikte de troonzetel bovendien in 1990 bij zijn 40-jarig jubileum. De Deense, Spaanse en Monegaskische vorsten staan bij bijzondere gelegenheden bij hun troon, die aldus nog slechts een symbolische functie heeft.

Opmerkelijk genoeg maakt Noorwegen, Europa's jongste monarchie (sinds 1909), het meest van zijn `koningsstoel' gebruik, namelijk elke week. Iedere vrijdagmorgen zit koning Harald er op tijdens de Noorse kabinetsvergadering in het Koninklijk Paleis.

Op dit moment wordt de hierboven genoemde Horrixtroon zorgvuldig gerestaureerd. En daarna? Gaat hij terug naar de Tweede Kamer als museaal ornament? Of kiest men voor hergebruik? Bijvoorbeeld voor het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Beatrix. En daarna voor de inhuldiging van koning Willem IV Alexander.

    • Reinildis van Ditzhuyzen