Homo erectus was niet lang kind

De lange kindertijd van de mens, met de bijbehorende late rijping van het brein, is waarschijnlijk een relatief late ontwikkeling in de menselijke evolutie. Uit onderzoek aan een kinderschedel van Homo erectus, circa 1,8 miljoen jaar oud, blijkt dat het hersenvolume bij dit kind van ongeveer een jaar oud al op 72 à 84 procent van het volwassen erectus-volume bevond. Bij moderne mensen (Homo sapiens) ligt dat volume op die leeftijd rond de 50 procent. De hersenrijping bij Homo erectus lijkt dus meer op die van chimpansees (80 procent op 1-jarige leeftijd), aldus een Frans-Duits-Indonesische onderzoeksteam deze week in het wetenschappelijk tijdschrift Nature. Chimpansees kunnen al zelfstandig leven als ze een jaar of zes zijn, veel eerder dan mensen.

Onderzocht is de Mojokerto-schedel, genoemd naar de vindplaats op Java (1936). Alleen het schedeldak is bewaard. Het is de enig overgeblevene Homo-erectuskinderschedel. Tot nu toe varieerde de geschatte leeftijd van het kind tussen anderhalf en acht jaar, maar nu is met behulp van CT-scans de `rijping' van een drietal schedelplaten vergeleken met die van moderne mensenkinderen en die van chimpansees. Het erectus-kind bleek onverwacht jong: tussen een half en anderhalf jaar, en misschien zelfs jonger.

De trage rijping van de moderne menselijke hersenen, die pas op het tiende jaar op 95 procent van het volwassen volume komen en ook tot ver in de pubertijd structurele veranderingen doormaken, heeft ingrijpende sociale en intellectuele consequenties. Mensenkinderen blijven daardoor (vergeleken met andere primaten) lang afhankelijk van hun ouders, maar hebben óók meer gelegenheid om kennis en vaardigheden (zoals een taal) te leren.

Het menselijke geslacht Homo is 2,5 tot 2 miljoen jaar geleden in Afrika ontstaan uit chimpanseeachtige voorlopers, met als nieuwe kenmerken grotere hersenen, werktuiggebruik en een lang postuur. Als bij Homo erectus de lange kindertijd ontbreekt stamt deze voor de menselijke ontwikkeling cruciale fase waarschijnlijk uit de twééde periode van hersengroei in de evolutie, ongeveer 500.000 jaar geleden.